نسخه شماره 2406 - 1389/04/29 -

 خوددرماني; درمان بيماري يا درماني بيماري زا 
نويسنده : مريم مراديان نيري

راستي چرا برخي افراد خوددرماني مي کنند؟ اصلا خوددرماني آيا واقعا منجر به درمان فرد مي شود؟ اصلا خوددرماني چيست؟
خوددرماني يعني استفاده از دارو بدون دستور پزشکي و نسخه براي اهداف درماني.
مصرف خودسرانه ي داروها ممکن است از يک آسپيرين که به نظر خيلي ساده است شروع شود و حتي به خطرناک ترين مواد مخدر و اعتيادآور ختم شود.
کم نيستند افرادي که به توصيه  دوستان(البته به ظاهر دوستان) و آشنايان براي درمان بيماري هايي مثلا چربي خون بالا و يا قند خون بالا، خود را گرفتار مواد اعتيادآوري کرده اند که نه تنها به بهبودي شان منجر نشده بلکه مشکلات بسياري را براي شان پيش آورده است.
در اين مطلب قصد داريم به برخي از عوارض مصرف خودسرانه ي داروها اشاره کنيم:

مسکن ها

دکتر ايرج خسرونيا، رييس هيات مديره جامعه پزشکان متخصص داخلي مي گويد: مصرف خودسرانه  مسکن  هايي چون آسپيرين مي تواند عوارضي چون خونريزي دستگاه گوارش، هپاتيت، نارسايي کبد و کليه و مشکلات روحي را به همراه داشته باشد.

داروهاي افزايش وزن و انرژي زا

متاسفانه مصرف خود سرانه ي داروهاي نيروزاي استروئيدي بدون توجه به عوارض خطرناک و گاهي مرگ آور آن به طور معمول در ميان افراد سالم و جوانان رخ مي دهد. دکتر کمال هادياني متخصص اورولوژي مي گويد: اختلالات کبدي، اختلالات خوني، قلب بزرگ شده،  ضايعه ي دريچه ي آئورت و تنگي شديد آن و حتي مرگ از عوارض خودسرانه ي مصرف اين داروها است.
عوارض جانبي اين داروها بسيار عميق و اثر گذار هستند اما مصرف کنندگان اين داروها، دوزهاي مختلفي از دارو را به شکل و روش هاي مختلفي مصرف مي کنند تا عوارض دارو را کاهش دهند و از طرفي مانع از شناخته شدن با آزمايش دوپينگ مي  شوند.
متاسفانه ديده مي شود که برخي افراد به منظور افزايش وزن از برخي داروهاي کورتوني مانند دگزامتازون، کلوبتازول و فلوئوسينولون استفاده مي کنند که اين امر روندي بسيار خطرناک و تهديد کننده بر سلامت افراد است و اصلا قابل قبول و دفاع نيست و هيچ مرجع علمي نيز مصرف اين داروها را براي افزايش وزن تاييد نمي  کند.
پوکي استخوان از عمده  ترين عوارض مصرف برخي داروهاي کورتوني به منظور افزايش وزن است، تغيير در وضعيت سلول  هاي خوني، تغيير در توزيع متناسب چربي هاي بدن و ايجاد اندامي ناموزون، ايجاد چاقي گردني تحت عنوان گردن بوفالو بخشي از عوارض مصرف اين داروها است. از ديگر عوارض مخرب مصرف خودسرانه ي اين دارو مي توان به  تحليل رفتن اندام ها، ايجاد آب مرواريد، نارسايي خون، تحليل عضلات بدن، افزايش چربي و فشار خون، زخم هاي گوارشي، آسيب دستگاه گوارش، پرکاري کليوي تحت عنوان سندرم کوشينگ و بسياري از عوارض غير قابل برگشت ديگر اشاره کرد. سيپروهپتادين از ديگر داروهاي مورد استفاده توسط برخي افراد جهت افزايش وزن است. حقيقت در اين باره نيز مي گويد: سيپروهپتادين دارويي ضد حساسيت است که با مکانيسم خاص خود موجب افزايش اشتها در مصرف کننده مي  شود. اين دارو به شدت اثرات خواب آوري دارد و مي  تواند با کاهش سطح هوشياري و تمرکز، روند فعاليت  هاي روزمره را مختل کند. همچنين عوارض ديگري نيز در اثر مصرف طولاني مدت اين دارو محتمل است.

داروهايي براي برطرف کردن
جوش صورت

عليرضا حقيقت، مدير امور دارويي دانشگاه علوم پزشکي زنجان مي گويد: مصرف خودسرانه  پماد بتامازون، عوارض پوستي متعددي بر جاي مي گذارد. بتامتازون جزو داروهاي کورتوني است که متاسفانه بسياري از افراد از آن، در مواردي نظير برطرف کردن جوش يا لک  هاي صورت، ناراحتي  هايي مثل خارش و يا خشکي پوست به طور خودسرانه استفاده مي  کنند. درست است که اين پماد، در روزهاي اول مصرف، تغييرات قابل ملاحظه  و بسيار خوبي در پوست ايجاد مي  کند اما اين تغيير موقتي است و پس از مدتي رفته رفته پوست تحليل رفته، حالت شکننده مي  يابد و مستعد انواع عفونت  ها و قارچ  هاي پوستي مي  شود. به هر حال اگر افراد از عوارض داروهاي کورتوني آگاه باشند، هرگز از آن ها به صورت خودسرانه استفاده نخواهند کرد.
مجتبي اميري، عضو انجمن متخصصان پوست ايران درباره ي مصرف خودسرانه  داروي راکوتان که براي درمان جوش  هاي پوستي به کار مي  رود، مي گويد: اين دارو عوارض شديدي را به دنبال دارد و بايد حتما تحت نظر پزشک مصرف شود. چرا که قبل از مصرف آن، بايد آزمايش  هاي مختلفي از جمله آنزيم  هاي کبد انجام شود.
راکوتان يا ايزوترتينوئين دارويي براي درمان آکنه يا جوش پوستي شديد است که به صورت کپسول خوراکي عرضه مي شود و از مشتقات ويتامين آ است که به صورت طبيعي به ميزان خيلي کمي در بدن انسان وجود دارد. اين دارو از طريق کاهش چربي پوست با وادار کردن غده هاي چربي پوست به کم  کردن توليد چربي، باعث کم  شدن آکنه در پوست مي  شود و داراي عوارضي است که نبايد آن را به صورت خودسرانه مصرف کرد:
عوارض چشمي شامل خشکي چشم، کدورت قرنيه و کاهش ديد شب که معمولا با قطع دارو بهبود مي  يابد، خشکي لب که مهمترين عارضه ي آن است و با استفاده از کرم  هاي چرب  کننده رفع مي  شود، خشکي دهان و بيني که مي  توان از قطره ي چشمي و کرم داخل بيني استفاده کرد، از مهمترين عوارض راکوتان است.
خونريزي بيني که معمولا در هفته  هاي دوم يا سوم خود به  خود رفع مي  شود و درد خفيف مفاصل و ماهيچه  ها به  ويژه زانو از ديگر عوارض آن است.
اين دارو در جوش  هاي نوع شديد و در مواردي تجويز مي  شود که داروهاي معمول آکنه موثر واقع نشده  اند. اما در موارد معمولي نيز با تجويز پزشک قابل استفاده است.

اعتياد و خود درماني

دکتر خدابنده، متخصص پزشکي قانوني و مسموميت  ها مي گويد: برخي از زنان معتاد به هنگام بارداري براي پنهان کردن اعتياد خود بدون مراجعه به پزشک متخصص، اقدام به خوددرماني مي  کنند که عوارض خطرناکي را به دنبال دارد. اين زنان به هنگام بارداري بدون آن که از عوارض اعتياد بر جنين آگاه باشند به دليل ترس از اطلاع ديگران از اعتياد او، به پزشک مراجعه نمي کنند و اقدام به خوددرماني و کمک از هم نوعان خود مي  کنند که اين عمل عوارض خطرناکي را به دنبال دارد. اعتياد در زنان باردار موجب تولد زودرس و به دنبال آن مرگ نوزادان مي  شود. زنان بارداري که به مواد مخدر اعتياد دارند با مراجعه به پزشک به مراکز ذيربط ارجاع داده مي  شوند. در اين مرکز به جاي مصرف مواد مخدر، متادون تجويز مي  شود که هيچ نوع عوارضي بر جنين ندارد و فقط جا به جايي مواد مخدر با مصرف مواد امن انجام مي  شود.
وي درباره شيوع مصرف خودسرانه داروي ريتالين در ميان جوانان هشدار مي دهد و مي گويد: به تازگي گروهي، داروي ريتالين را به عنوان قرص تقويت حافظه به جوانان معرفي مي کنند که مصرف خودسرانه  آن بدون تجويز پزشک اعتيادآور است.
برخي نيز قرص ترامادول را به خاطر خاصيت ضددرد، خودسرانه به ديگران توصيه مي کنند که بررسي ها نشان مي دهد اعتياد به ماده مخدر کراک در ميان برخي جوانان، ناشي از مصرف نا آگانه ي ترامادول بوده است.


نسخه چاپي ارسال به دوستان