نسخه شماره 2405 - 1389/04/28 -

 نگاهي به فيلم سينمايي بيداري روياها
 بيداري روياها، اثري در امتداد فرزند خاک 
نويسنده : حديث جان بزرگي

بيداري روياها چهارمين اثر سينمايي محمدعلي باشه آهنگر پس از "نيمه گمشده"، "نبات داغ"و "فرزند خاک" (فيلم تقدير شده بيست و ششمين جشنواره فيلم فجر) است که نتوانست حضور پر بازتابي در جشنواره اخير فيلم فجر داشته باشد. اين فيلم گرچه به نظر مي آيد دنباله اي از فيلم پيشين آهنگر- فرزند خاک- و متاثر از همان نگاه خاص وي به مقوله جنگ ايران و عراق باشد اما هرگز نتوانسته است به توفيق اين فيلم  دست يافته و جذابيت هاي روايي- بصري آن را داشته باشد.
واقعه رخ داده در "بيداري روياها" درامي واقع گرايانه و به دور از غلو است، همچون درام فرزند خاک که دغدغه بسياري از خانواده هاي ايراني پس از پايان جنگ بوده است. دستمايه اوليه فيلم، مانند"فرزند خاک" فقدان پدر خانواده اي است که جنگ، ميان او و خانواده اش فاصله افکنده است. داستان همان فضاي سال هاي پس از جنگ و تبعات آن را در بر دارد. شهيدان، مفقودين، اسرا و خانواده هايي که به نوعي درگير اين فقدان هستند; با اين تفاوت که در بيداري روياها همانطور که از نامش نيز پيداست روياها به حقيقت مي پيوندند و فرد از دست رفته که توسط عراقيان، مرده (شهيد) اعلام شده خود با پاي خود نزد خانواده اش باز مي گردد و داستان از اينجا آغاز مي شود. اتفاقي که در فرزند خاک به عکس مي افتد و همسر رزمنده مفقود، خود به دنبال همسرش پا به خاک عراق مي گذارد.
از اين روست که در هر دو فيلم نقش همسر رزمنده به عنوان زني که درام قصه از نبود شوهرش سر منشا گرفته، نقشي قابل تامل است. زن در "فرزند خاک" خود به دنبال شوهر مفقود سفر آغاز مي کند اما در "بيداري روياها" زن فارغ از کشف و شهود راز زنده بودن شوهر( به علت شنيدن خبر شهادت وي در سال هاي گذشته) به زندگي روزمره مي پردازد، با برادر همسر شهيد خود ازدواج مي کند و هرگز انتظار بازگشت همسر پيشين خود را ندارد. در حالي که خبر شهادت کذب محض بوده و همسر وي در تمام اين سال ها در اردوگاه عراقيان به سر مي برده است.
عکس العمل زن پس از شنيدن بازگشت همسر نيز نکته قابل تاملي در مقايسه با عملکرد زن در "فرزند خاک" است. زن "فرزند خاک" خود مصر به يافتن شوهرمفقود و رسيدن به او با آغوش باز است اما زن"بيداري روياها" از بازگشت شوهري که بيست سال نبوده ابراز خرسندي نمي کند و حتي از اين اتفاق به دليل شرايط موجود خود واهمه دارد و اين پريشاني فکري همسر و برادر رزمنده است که بدنه اصلي قصه را مي سازد. 
با اين وجود موضوعي که آهنگر در "بيداري روياها" به نمايش درآورده گرچه قابل بحث و تاحدي نوين است اما نحوه پردازش آن از نقاط ضعفي نسبي برخوردار است.
شايد کيفيت فيلم "فرزند خاک" که در بيست و ششمين جشنواره فيلم فجر به بهترين فيلم از نگاه ملي لقب گرفت، توقع مخاطب را از کارگردان اين اثر بالاتر از فيلمي چون "بيداري روياها" مي برد. تصاوير کشدار، ريتم کند، محتواي تکراري ديالوگ ها که خود سازنده سکانس هاي تکراري اند و روند صعودي بسيار کند فيلم، مخاطب را خسته و دلزده مي کند و به سختي او را به نقطه اوج پرده پاياني فيلم مي کشاند.
گرچه نقطه اوج پايان فيلم، خود تامل برانگيز و قابل تقدير است اما بدنه ماجرا و داستان که بخش عمده فيلم را تشکيل مي دهد به اشتياق مخاطب در ديدن ادامه فيلم لطمه مي زند. به بيان ديگر علي رغم ساختار کلاسيک حاکم بر قصه، فيلم از فقر شديد ماجرا و کمبود نفوذ زاويه ديد کارگردان در عمق شخصيت ها رنج مي برد. نه ماجرا و تقابل پر رنگي در طول فيلم ديده مي شود و نه به ابعاد شخصيت ها به شکلي قابل توجه، نقب زده مي شود و اين معضل مهم، فيلم قابل تامل "بيداري روياها" را به طور جدي تحت الشعاع قرار مي دهد.
با اين حال کارگردان در بازي گرفتن از بازيگران عملکرد مناسبي داشته و بازيگران نقش هاي اصلي و مکمل تا حد زيادي در ايفاي نقششان موفق  بوده اند.
نکته به نمايش درآمده در پرده آرام انتهاي فيلم يا همان لحظات پاياني فيلم جاي بحث و بررسي دارد. اينکه زن با وجود برنگشتن همسر سابق خود نزد خانواده و فدارکاري او جهت به هم نريختن اوضاع و زندگي سامان يافته همسرش، شوهر دوم خود را ترک مي کند و اين ترک کردن در حرکتي نمادين پشت چراغ قرمز، کنار خطوط غيرممتد عابر پياده، وسط خياباني خالي و با صداي بوقي گسسته صورت مي گيرد! به نظر مي رسد کارگردان چنين صحنه اي را به شکلي باز خلق نموده تا مخاطب خود قضاوت کند که در منتهاي فيلمي رئال، چنين صحنه اي نمادين و نه چندان واقعي چه پيامي دارد و هر کس به زعم خود برداشتي از قصد و نيت کارگردان در نمايش اين پايان بندي داشته باشد.
گويي کارگردان ترجيح داده براي هنري و پرمغز جلوه دادن اثر خود، رفتن يا نرفتن زن از زندگي دوم را چندان قطعي نشان ندهد و جاي قضاوت هاي متفاوت را در ذهن بيننده باز نگه دارد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان