نسخه شماره 4142 - 1395/07/03 -

 چهره‌ها 

3 مهر؛ به ياد حسن کسائي

معجزه هنر با «ني»

حسن کسائي در3 مهر 1307 در اصفهان به دنيا آمد. وي از استادان برجسته موسيقي ايراني و نوازنده سرشناس نِي و سه تاربود.

پدرش، «حاج سيد جواد کسائي» از تاجران به نام آن زمان اصفهان بود که دليل علاقه و انسي که با موسيقي داشت، با اساتيد و بزرگان آن زمان مانند سيد حسين طاهرزاده، جلال‌الدين تاج اصفهاني، اکبر خان نوروزي، خاندان شهناز (شعبان‌خان، حسين آقا، علي آقا و جليل شهناز)، غلامحسين سارنج و اديب خوانساري رفت‌وآمد مي کرد. به طوري که منزل آقا سيد جواد، محفلي بود براي تجديد ديدار و نيز ساز و آواز اساتيد به نام موسيقي اصفهان. اين آمد و شدها موجب شد حسن کسائي از کودکي با موسيقي آشنا شود و به مرور زمان، علاقه زيادي خصوصاً به ساز نِي پيدا کرد . علاقه وي سبب شد تا پدر، وي را نزد مهدي نوايي ببرد.

وي مدتي آواز و گوشه‌هاي موسيقي ايران را نزد استاد تاج اصفهاني و اديب خوانساري آموخته و نِي را از مهدي نوايي فرا گرفت. وي هر زمان که به تهران مي‌رفت از محضر استاد ابوالحسن صبااستفاده مي کرد.

پس از فوت مهدي نوايي، کسائي همچنان از همنشيني با نوازندگان اصفهاني در جهت تسلط بر نوازندگي نِي استفاده کرد. مخصوصاً از همنوازي با جليل شهناز که به نوعي حق استادي بر گردن او داشت، بهره برد. همنوازي با سازهاي پرده‌داري مثل تار و سه‌تار او را بيش از پيش با گام‌هاي مختلف موسيقي ايراني آشنا کرد، به صورتي که براي اولين بار دستگاه‌هاي چهارگاه، اصفهان، نوا و راست پنجگاه را با کوک دقيق و به صورت کامل اجرا کرد. کسائي همچنين از محضر ابوالحسن صبا بهره‌هاي فراوان برد که مي‌توان گفت هنر نوازندگي سه‌تار کسائي، يادگار انس با اين هنرمند يگانه‌است. سه‌تار نوازي کسائي تلفيقي زيبا از ترکيب نوازندگي تار جليل شهناز و سه‌تار ابوالحسن صبا است.

وي در محضر استاد صبا به نواختن رديف‌ها پرداخت و با هنرمنداني چون خالقي، مشير همايون و حسين محجوبي نيز مي‌نواخته‌است.

حسن کسائي مانند تهراني در تنبک، احمد عبادي در سه‌تار، علي‌اصغر بهاري در کمانچه و فرامرز پايور در سنتور به نوعي از ابتدا شروع به ابداع تکنيک و پياده کردن تمام دستگاه‌ها در ساز نِي نمود.

در گذشته صداي نِي، همراه با ناخالصي زياد بود؛ يعني نواختن آن به صورتي بود که تفاوت محسوسي بين صداهاي اوج، بم و بم نرم نبود، ولي استاد کسائي توانست با تغيير حالت در زبان، در محل استقرار زبان، حالت لب و فرم سر ني، صدايي بسيار شفاف و بدون ناخالصي از ني توليد کند. همين پيشرفت باعث شد تا نوازندگي ني او، به راديو راه پيدا کند. تکنوازي‌ها و همکاري با نوازندگان و خوانندگان مشهور آن زمان چون جليل شهناز، علي تجويدي، احمد عبادي، تاج اصفهاني، اديب خوانساري و... باعث شد تا ني هم‌رديف سازهاي ديگر قرار بگيرد.

بعد از اين دوره اغلب ارکسترهاي ايراني شروع به استفاده از اين ساز کردند و اين احساس نياز باعث رشد روزافزون نوازندگان ني شد که حتي امروزه به عنوان يک رشته تخصصي در دانشگاه تدريس مي‌گردد.

به گفته محمدرضا لطفي، حسن کسائي با مجموعه «رديف ني» - که در هشتاد سالگي ضبط کرده بود- نخستين اثر آموزشي براي علاقه‌مندان به ني نوازي را مدون کرد. استاد حسن کسائي در 25 خرداد 1391، پس از سپري‌کردن 2 ماه در حالت کما، درگذشت. طبق وصيت زنده‌ياد کسائي مبني بر خاکسپاري در کنار مقبره استاد تاج اصفهاني، پيکر ايشان در تخت فولاد اصفهان و در فاصله کمي از مقبره اين استاد موسيقي به خاک سپرده شد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان