نسخه شماره 4064 - 1395/03/29 -

 گسترش بيابان، تهديدي جدي براي خراسان جنوبي 

در خراسان جنوبي عوامل متعددي دست به دست هم داده‌اند تا روند بيابان زايي شدت بگيرد و در دو سال اخير وضعيت اين استان بحراني‌تر از سالهاي گذشته اعلام شود.

به گزارش مهر، استان خراسان جنوبي دومين استان بياباني کشور است که بخش عظيمي ‌از بيابان‌هاي کشور را در خود جاي داده است و به دليل خشکسالي‌هاي 18 سال اخير روز به روز به وسعت بيابان‌هاي اين استان اضافه مي‌شود.

به گفته برخي کارشناسان اگر روند خشکسالي در استان تا 15 سال آينده ادامه داشته باشد در اين استان چيزي به عنوان مرتع وجود نخواهد داشت، کما اينکه هم‌اکنون نيز کاهش علوفه مرتعي در اين استان 44 درصد کاهش يافته که نشان از خشک شدن مراتع دارد. با توجه به اينکه پنج ميليون و 500 هزار هکتار از مساحت استان را بيابان‌ها تشکيل مي‌دهند اين عامل باعث شده است که سالانه خسارت‌هاي جبران ناپذري به راه‌هاي مواصلاتي استان، بخش کشاورزي و دامداري، راه‌آهن و عرصه‌هاي منابع طبيعي استان وارد شده، و باعث خالي از سکنه شدن بسياري از روستاهاي و مهاجرت روستائيان به ديگر استان‌هاي کشور شود.

گسترش بيابان بعد از تغيير اقليم و کمبود آب شيرين به عنوان سومين چالش مهم جامعه جهاني به حساب مي‌آيد که در استان خراسان جنوبي خطر بياباني شدن بيش از هر جاي ديگر احساس مي‌شود و نيازمند توجه ويژه مسئولان به حوزه بيابان است. يک پيرمرد روستايي در گفت‌و‌گو با مهر، با بيان اينکه ديگر توان چوپاني در اين زمين‌ها را ندارد، بيان کرد: تمام علف‌ها از بين رفته و چراگاهي براي گوسفندانم ندارم. محمد اسداللهي با بيان اينکه اين اراضي هفت سال است که رنگ بهار را به خود نديده‌است، اظهار کرد: گوسفندانم براي يافتن اندکي آذوقه از صبح تا شب در اين زمين‌ها جست‌وخيز مي‌کنند و در نهايت چيزي نصيبشان نمي‌شود. وي خواستار علوفه رايانه‌اي از سوي مسئولان شد و گفت: اگر وضعيت به همين روال پيش برود ديگر جاني براي ما روستاييان باقي نمي‌ماند. اسداللهي ادامه داد: در شرايط کنوني روزبه‌روز تعداد دام‌ها و دامداران روستايي کاسته شده و اين امر نيازمند توجه جدي از سوي دولت و مسئولان است. يکي ديگر از دامداران روستايي در گفت‌و‌گو با مهر با اشاره به کمبود بارندگي در چندسال اخير، بيان کرد: کاهش بارندگي باعث افزايش خشکسالي و کاهش علوفه در روستاها شده است. شيردل براتي با بيان اينکه بيست سال است که به دامداري مشغول است، بيان کرد: رنجي که در چند سال اخير متحمل شده‌ام شوق چوپاني و گوسفندداري را از من گرفته است. وي ادامه داد: به دليل خشکسالي و نبود علوفه براي دام، دامداران نيز براي يافتن چراگاه با يکديگر به دعوا و جدال مي‌پردازند. براتي با بيان اينکه در دو سال گذشته بر روند بياباني شدن اراضي روستايي افزوده شده است، اظهار کرد: بياباني بودن اراضي علاوه بر کاهش دام، در روزهاي مختلف سال مشکلات متعددي را براي دامداران به وجود مي‌آورد. رئيس اداره منابع طبيعي و آبخيزداري بيرجند در گفت‌و‌گو با مهر، اظهار کرد: بيابان پديده‌اي است که روزبه‌روز توسعه مي‌يابد و براي مناطق کم آب، خشک و نيمه‌خشک زنگ خطري بوده که بايد جدي گرفته شود.

ابراهيم عليپور با اشاره به نام‌گذاري روز جهاني بيابان‌زايي در تقويم، بيان کرد: به دليل اهميت موضوع بيابان، 27 خردادماه به عنوان روز جهاني بيابان‌زايي در سراسر جهان نامگذاري شده است. وي ادامه داد: امروزه مسائل مربوط به بيابان و گسترش کوير يکي از مهمترين مسائل سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. عليپور با اشاره به عوامل مؤثر در بيابان‌زايي، بيان کرد: استفاده نادرست از اراضي کشاورزي، چراي بيش‌ازحد مراتع، شخم اراضي در جهت شيب زمين و پراکندگي اراضي کشاورزي از جمله اين عوامل است.

وي ادامه داد: بالا بودن سطح فقر نسبي جوامع روستايي و ناتواني ساختار روستايي در استفاده از فرصت‌هاي رشد و توسعه اقتصادي و اجتماعي يکي ديگر از عوامل مؤثر در بيابان‌زايي است. رئيس اداره منابع طبيعي و آبخيزداري بيرجند ادامه داد: عرصه‌هاي بياباني بيرجند شامل دشت خاکستري، مرک، شهاباد، قطار گز، چاه زرد و چاه غياث است. عليپور با اشاره به اقدامات انجام‌شده در راستاي بيابان‌زدايي، اظهار کرد: در اين راستا دو هزار و 246 هکتار از عرصه‌هاي بياباني تحت عمليات بذرپاشي، نهال‌کاري و مديريت روان آب قرار گرفته است. وي با بيان اينکه اين اقدامات نتايج خوبي به دنبال داشته است، افزود: کاهش گردوغبار و جلوگيري از خسارات احتمالي به باند فرودگاه بيرجند و همچنين پروازهاي اين فرودگاه از مهمترين اين نتايج است. عليپور اشتغال‌زايي در منطقه و بهبود وضعيت معيشتي ساکنين طرح، احيا و اصلاح مراتع تخريب‌شده ناشي از چراي بيش از ظرفيت، تلطيف هواي منطقه و جلوگيري از بروز صدمات ناشي از گردوغبار به جاده مواصلاتي بيرجند- نهبندان را از ديگر نتايج مطلوب بيابان‌زدايي دانست. مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان جنوبي در گفت‌و‌گو با مهر، اظهار کرد: اين استان با قرار داشتن بر روي کمربند خشک و نيمه‌خشک نيمکره شمالي داراي ذخاير منابع آبي بسيار ضعيف و نزولات جوي کم، تبخير ساليانه بسيار شديد و ميزان پوشش گياهي اندک است.

وي با بيان اينکه با توجه به شرايط اقليمي‌و جغرافيايي 86 درصد مساحت استان شامل بيابان است، اظهار کرد: از کل عرصه‌هاي طبيعي استان 36 درصد را عرصه‌هاي بياباني و 50 درصد را مراتع کم تراکم بياباني تشکيل مي‌دهد. مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان جنوبي با اشاره به وجود کانون‌هاي بحراني در استان، بيان کرد: هم اکنون 28 کانون بحراني بيابان در سطح استان موجود است.

وي با بيان اينکه اين کانون‌ها در تمام شهرستان‌هاي استان پراکنده است، افزود: اين کانون‌ها شامل يک ميليون و 386 هزار و 741 هکتار در استان است. شريفي اظهار کرد: از کل مساحت خراسان جنوبي، سه ميليون و 121 هزار و 476 هکتار تحت فرسايش بادي در 23 منطقه است. وي ادامه داد: ميزان خسارت فرسايش بادي به منابع زيستي و اقتصادي در کانون‌هاي بحراني فرسايش بادي استان، ساليانه حدود 202 هزار و525 ميليون ريال برآورد شده است. مديرکل منابع طبيعي خراسان جنوبي با اشاره به اقدامات انجام‌شده در راستاي بيان زدايي، اظهار کرد: در سال 93، هزار و 935 هکتار نهال‌کاري انجام‌شده است. وي با بيان اينکه در دو هزار و 890 هکتار مديريت روان آب‌هاي سطحي انجام‌شده است، افزود: اين اقدامات با اعتباري بالغ بر 26 ميليارد ريال اجرايي شده است. شريفي ادامه داد: همچنين براي 28 هزار و 800 هکتار از جنگل‌هاي دست کاشت استان طرح اجراي مديريت تهيه و در 749 هکتار نيز اجرايي شده است.

مديرکل منابع طبيعي و آبخيزداري خراسان جنوبي اظهار کرد: در سال گذشته نيز 700 هکتار از اراضي بياباني نهال‌کاري و در 900 هکتار نيز آبگير احداث شده است. وي با اشاره به برنامه‌هاي سال جاري در راستاي بيابان‌زدايي، بيان کرد: بالغ بر 9 هزار و 300 ميليون ريال براي اجراي پروژه‌هاي سال جاري در بخش بيابان‌زدايي در نظر گرفته شده است. شريفي با اشاره به اينکه خشکسالي‌هاي پياپي در خراسان جنوبي، اظهار کرد: تأثير خشکسالي مداوم چند سال اخير در بياباني شدن بيشتر عرصه‌هاي منابع طبيعي از طريق ضعيف تر شدن پوشش گياهي و وزش بيشتر طوفان‌هاي گردوخاک بر عموم مشهود است. وي منابع آبي محدود و برداشت بي‌رويه از آب‌هاي زيرزميني را يکي از عوامل بيابان‌زايي دانست و افزود: خشکسالي‌هاي متمادي و کاهش بيوماس در سطح عرصه‌هاي طبيعي، خاک حاصلخيزي کم و پوشش گياهي ضعيف از جمله عوامل بيابان‌زايي است.

شريفي ضعف آگاهي‌هاي عمومي ‌از اهميت منابع طبيعي و نقش آن در جلوگيري از فرسايش بادي، تغيير کاربري اراضي و استفاده نکردن از روش‌هاي جديد براي مديريت و حفاظت خاک در اراضي کشاورزي را از ديگر عوامل بيابان‌زايي دانست. خراسان جنوبي هجدهمين سال خشکسالي را پشت سر مي‌گذارد و با گذر زمان نيز بر بياباني شدن اين خطه افزوده مي‌شود. بنا به اذعان کارشناسان احياي زمين با استفاده از شوره‌زارها راهي براي نجات از اين مشکل و نيازمند تلاش از سوي مسئولان دارد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان