نسخه شماره 3949 - 1394/10/22 -

 تاثير اقتصادي کاهش روابط ديپلماتيک ايران با کشورهاي عربي  
نويسنده : اشکان بنکدار جهرمي

پس از اعدام شيخ نمر، ناراضي شيعه سعودي، و در پي آن حمله گروهي از عوامل خودسر به سفارت عربستان روابط ايران و برخي کشورهاي حاشيه خليج فارس و اتحاديه عرب طي روزهاي گذشته وارد مرحله‌اي تازه‌اي شده است. پس از اعلام قطع رابطه ايران و عربستان، کشورهايي همچون بحرين، کويت، سودان، قطر و امارات همچنين جيبوتي نيز سطح روابط خود با ايران را کاهش دادند. در کنار روابط سياسي و ديپلماتيک اما کشورهاي عرب منطقه، روابط اقتصادي خود با ايران را نيز در روزهاي اخير تغيير داده‌اند.

اما تأثير تغيير در سطح تبادلات اقتصادي اين کشورها با ايران تا چه ميزان و به ضرر چه کشورهايي خواهد بود؟

حجم تجارت کشورهاي قطع‌کننده روابط سياسي با ايران قابل مقايسه با ميزان کل تجارت کشورمان نيست پس وجود اندک رابطه اقتصادي و مبادلات محدود کالا بين ايران و کشورهاي عرب حاشيه خليج‌فارس، به جز امارات متحده عربي، که ناشي از اقتصاد ضعيف آنها و همچنين عدم تمايل به مراوده با ايران است باعث مي‌شود تا قطع يا کاهش رابطه اين کشورها تأثير چنداني بر اقتصاد ايران نگذارد. مضافا اين که جمهوري اسلامي‌به راحتي مي‌تواند کشورهاي جايگزين را در منطقه پيدا نموده و رابطه جديدي را برقرار نمايد در اين صورت نه تنها ايران باتوجه به بزرگي و تنوع اقتصادش، آسيبي از اين بابت نخواهيد ديد بلکه با تعدد طرفهاي تجاري خارجي مي‌تواند دست به ايجاد بالانس و موازنه اقتصادي در منطقه بزند و در نهايت پيروز اين معادله باشد. از سوي ديگر، هر رابطه دو طرف دارد. همان طور که خريدار نياز به کالاي خريداري شده دارد، کشور فروشنده نيز احتياج دارد که بازاري داشته باشد تا کالايش را بفروشد. اين حکم کلي در روابط ايران و کشورهاي عربي نيز صادق است. درک همين مورد اقتصاديست که باعث شده امارات به عنوان بزرگترين شريک تجاري ايران در ميان کشورهاي منطقه به نوعي دست ردّ به سينه عربستان بزند و تنها به انتشار بيانيه‌اي اعتراضي اکتفا نمايد. بررسي آمارهاي گمرک جمهوري اسلامي‌ايران نشان مي‌دهد در هشت ماه نخست سال جاري، در ميان کشورهاي مذکور، کشور امارات بيشترين مراوده تجاري را با ايران داشته است به‌ طوري که حجم واردات از اين کشور بيش‌از پنج ميليارد دلار و حجم صادرات به امارات نيز بيش از سه ميليارد دلار برآورد شده است. امارات مي‌داند که اگر ايران از فضاي بازرگاني آنجا خارج شود، بازگشت دوباره ايران به آن کشور کار آساني نيست و زيان عمده را تنها کشور امارات متحمل مي‌شود. همچنين امارات مي‌داند که عربستان پيش از اين با کاهش نرخ تعرفه گمرکي خواهان کنار زدن آن کشور و ايجاد رابطه مستقيم تجاري با ايران بوده است مرکز توسعه صادرات عربستان مي‌گويد که تصميم رياض به کاهش نرخ تعرفه گمرکي به اين اميد بود که عربستان بتواند جاي دوبي را در صادرات کالا به ايران بگيرد. به علاوه با اين کار اميد مي‌رفت نقش واسطه‌اي دوبي در تبادل دو کشور از ميان برود يا بسيار کم شود. پس رقابت آشکار موجود بين دو کشور امارات و عربستان در تجارت با ايران مي‌تواند عامل ديگري باشد براي عدم استقبال اين کشور از کاهش روابط تجاري با جمهوري اسلامي.

اما وجود چالش بين ايران و عربستان از اين که سفارت آن کشور در تهران مورد حمله و تخريب عده‌اي افراطي قرار گرفته است خالي از تبعات منفي نيز نخواهد بود. گرچه اين واقعيت پذيرفتني است که برخي کشورهاي عربي منطقه به دنبال ايجاد چالش براي ايران هستند و از آن سود مي‌برند و متأسفانه درسالهاي گذشته هم در اين‌باره موفق بوده‌اند. اما طبيعي است که اگر ناامني سياسي در سفارتخانه‌هاي داخل ايران اثبات شود، مي‌تواند اثر منفي بر روابط اقتصادي کشور بگذارد چرا که همه دولت‌هاي ميزبان، مسؤوليت حفاظت از سفارتخانه‌ها را برعهده دارند.

حمله و تخريب سفارتخانه ها، کنسولگريها و اماکن تجاري متعلق به دول خارجي همان طور که همه مقامات کشور هم به نوعي اشاره کرده‌اند، ذهنيتي از ايران در خارج به ‌وجود مي‌آورد که مطمئناً روي سرمايه‌گذاري کشورهاي خارجي اثر منفي مي‌گذارد.عربستان پيش از اين نشان داد که از اجراي برجام و جاي گرفتن ايران در جمع کشورهاي مؤثر در اقتصاد دنيا بسيار عصبانيست. سعوديها تلاش نمودند تا با سرازير نمودن نفت خود در بازار، ايران را از لحاظ اقتصادي تحت فشار قرار دهند و اکنون نيز به‌نظر نمي‌رسد عملکرد عربستان زياد به موضوعات سفارتخانه و کنسولگري اين کشور باز ‌گردد بلکه عربستان و برخي ديگر از کشورهاي عربي به دنبال يک تسويه‌حساب تاريخي هستند. با وجود تمام ضديت عربها اما از دولتمردان کشورمان انتظار مي‌رود تا از دادن بهانه در هر صورت ممکن به آنها جلوگيري شود. اکنون آن چه مي‌تواند تمام چالشهاي عربي منطقه را در نطفه خفه نمايد و ايران را‌، با دست باز، توانا در ايجاد موازنه، آن هم با کشورهاي اروپايي و آمريکاي شمالي نشان دهد اجراي عملي برجام است. ايران با وجود موقعيت ژئو پلتيک ممتاز در منطقه و داشتن جزايري همچون قشم و کيش داراي آنچنان پتانسيلي است که در صورت تزريق سرمايه گذاري از سوي کشورهاي پيشرفته به الگويي بي‌رقيب در منطقه بدل خواهد شد. هم اکنون ايراني‌ها قسمت قابل ملاحظه‌اي از بنگاه‌هاي اقتصادي امارات و برخي ديگر از کشورهاي منطقه و حتي دنياي پيشرفته را در اختيار دارند، ايجاد موقعيت بالفعل مناسب در کشور مي‌تواند اين تجار فعال را به وطن باز گرداند تا انديشه و سرمايه خود را در جهت بهبود ايران مصروف دارند.


نسخه چاپي ارسال به دوستان