نسخه شماره 3677 - 1393/11/06 -

 نگاهي به پديده کودک آزاري به مثابه يک ناهنجاري اجتماعي
 فرزند پروري صنعتگري نيست؛ باغباني است 
نويسنده : ناهيد محمدپور

ناديده گرفتن حقوق کودکان و تنبيه آنها در طول تاريخ پيشينه‌اي طولاني دارد هر چند مدتهاست علم روانشناسي نظريه موثر بودن تنبيه‌ بدني را رد کرده است اما همچنان شاهد آه و ناله بي‌رمق کودکان آزار ديده‌اي هستيم که يا از شدت جراحت زياد روانه بيمارستان شده‌اند و با مرگ و زندگي دست و پنجه نرم مي‌کنند يا در سکوت خاموشي اين دنيا را به همان بزرگسالان جلاد بخشيده‌اند. اين در حالي است که به گفته کارشناسان تجارب حاصل از تنبيه نه تنها بر سلامت رواني کودکان تاثير منفي مي‌گذارد و آنها را تبديل به فردي مهاجم، افسرده و بدرفتار مي‌کند بلکه صدمات جسمي همچون خطر ابتلا به آسم و خونريزي در ناحيه صورت و گوش را نيز افزايش مي‌دهد.

تنبيه بدني، نتيجه مورد دلخواه را به والدين نمي‌دهد

حسام فيروزي، روان درمانگر کودک و نوجوان و عضو انجمن روانپزشکان کودک و نوجوان با بيان اينکه تنبيه بدني، هيچ گاه نتيجه مورد دلخواه را به والدين نمي‌دهد مي‌گويد: «پدري و مادري، صنعتگري نيست که فقط ثمره مهم باشد بلکه باغباني است و والدين بايد با فراگيري مهارت فرزند پروري از فرزندان خود همچون يک باغبان مراقبت کنند.»

وي درباره تنبيه بدني کودکان از سوي والدين مي‌افزايد: «در واقع کودک آزاري نوعي ناهنجاري اجتماعي است که براي ريشه کن کردن آن ابتدا بايد علل آن شناخته شود.» بي‌توجهي به تغذيه مناسب و مراقبت‌هاي بهداشتي و رواني، هل دادن، نيشگون گرفتن، پرت کردن، کشيدن گوش و سيلي زدن به کودک، داغ کردن و گاز گرفتن او، استفاده از مواد مخدر و الکل در حضور کودک، وضع کردن مقررات شديد و همچنين استفاده از کودک براي لذت جنسي يا براي کسب درآمد از جمله موارد کودک آزاري است که فيروزي به آنها اشاره مي‌کند. به گفته اين روانپزشک حتي عدم ابراز محبت، مقايسه کودک با ديگران، عدم آموزش مهارت‌هاي فرزند‌پروري والدين و تهديد به ترک يا اخراج کودک از خانه جزو کودک آزاري محسوب مي‌شود که والدين کمتر از آن آگاهي دارند.

فقر، بيکاري و قوانين ضعيف

«علل کودک آزاري به سه دسته تقسيم مي‌شود. عوامل مربوط به محيط و اجتماع، عوامل مربوط به آزارگر و عوامل مربوط به کودک». فيروزي با بيان اين مطلب مي‌گويد: «فقر، بيکاري، تبعيض‌نژادي، قومي، جنگ و عدم وجود قوانين حامي کودک از جمله عوامل اجتماعي کودک آزاري است و انزواي اجتماعي، بيماري رواني، اختلاف خانوادگي، اعتياد، مهارت‌هاي ارتباطي ناکارآمد، ازدواج زود هنگام يا اجباري و بي‌سوادي يا کم‌سوادي والدين از جمله عوامل مربوط به آزارگر محسوب مي‌شوند.» به گفته وي معلوليت جسمي و ذهني، فرزند ناخواسته، بيش فعالي، اختلالات بينايي، شنوايي و کلامي نيز جزو عوامل مربوط به کودک به شمار مي‌رود.

پيامدهاي منفي، تنها نتيجه کودک آزاري

اين روان درمانگر کودک با بيان اينکه پيامدهاي منفي تنها نتيجه کودک آزاري است خاطر نشان مي‌کند: «دروني کردن خشونت در کودک، پرخاشگري کلامي و فيزيکي، عدم بلوغ رواني و اجتماعي، رفتارهاي بزهکارانه، اعتياد، اضطراب، افسردگي، خودکشي، مشکلات تحصيلي، فرار، پايين بودن اعتماد به نفس و عزت نفس، مهارت‌هاي مقابله‌اي ناکارآمد، معلوليت، کابوس‌هاي شبانه و انحرافات جنسي از جمله پيامدهاي حاصل از کودک آزاري است.» فيروزي معتقد است تنبيه بدني مولد احساس ترس است و به هر شکلي که باشد قطعا بين شما و فرزندتان حائل ايجاد مي‌کند. وي ادامه مي‌دهد: « به ياد داشته باشيد کودکان زير 7 سال قدرت درک بسياري از مفاهيم همچون زمان، استدلال منطقي، قرض، رعايت، نوبت و مالکيت را ندارند.»

مهارت فرزندپروري مهمترين راهکار پيشگيرانه

اين عضو انجمن روانپزشکان کودک و نوجوان فراگيري مهارت‌هاي فرزندپروري و مشاوره پيش از ازدواج را مهمترين راهکارهاي پيشگيرانه از کودک آزاري مي‌داند و مي‌گويد: « آموزش تکنيک‌هاي کنترل خشم به والدين، آموزش مهارت‌هاي اجتماعي به کودک، تغيير قوانين و اجراي آنها به نفع حقوق کودک، بهبود وضعيت اجتماعي – اقتصادي جامعه، فراهم آوردن امکانات مشاوره براي خانواده‌ها، ايجاد مراکز حمايتي براي کودکان و خانواده‌ها و آگاه کردن جامعه از ديگر موارد پيشگيري از کودک آزاري است.»

کودک آزارها نزديکان هستند

ليلا ارشد، عضو هيات مديره انجمن حمايت از کودکان نيز مي‌گويد:« 64 مورد از کودک آزاري‌هايي که به انجمن گزارش شده از نوع عاطفي، ‌64 مورد از نوع غفلت، 9 مورد از نوع جسمي و 4 مورد از نوع جنسي بوده‌اند که لازم به ذکر است موارد کودک آزاري‌هاي انجام شده با يکديگر همپوشاني دارند، يعني ممکن است به طور همزمان يک کودک مورد آزار عاطفي‌، غفلت و يا آزار جسمي قرار گرفته باشد.» وي مي‌افزايد: «29 نفر از افراد آزار رسان پدر و 24 نفر از آن‌ها مادر بوده‌اند. دو نفر از کساني را که به اين تعداد کودکان آزار رسانده‌اند افراد غريبه، پنج نفر را به طور همزمان پدران و مادرانشان، يک نفر را کارفرما و سه نفر را معلمانشان مورد آزار قرار داده‌ بودند.» به گفته ارشد از لحاظ نوع روابط خانوادگي، چهار مورد روابط عادي، 50 مورد طلاق و 10مورد ديگر درگيري و مشاجره داشته‌اند.

بررسي آهسته قوانين حمايتي از کودکان

اين مددکار اجتماعي با بيان اينکه کودک آزاري همواره يکي از دغدغه‌هاي انجمن حمايت از کودکان و صداي يارا بوده است مي‌گويد: «با پيگيري‌هاي انجمن و ساير کساني که مسائل حقوق کودکان برايشان مهم است قوانين مربوط به کودک آزاري تغيير کرده اما اين تغييرات به کندي صورت مي‌گيرد به طوري که بررسي لايحه‌اي که از سوي قوه قضائيه به مجلس ارائه شده 3 سال در دولت قبل مسکوت ماند که انتظار مي‌رود هر چه زودتر در صحن علني مورد بررسي قرار گيرد چرا که اين عزيزان بايد بدانند اين کودکان آينده سازان اين مملکت هستند و رسيدگي به سلامت جسم و روان آن‌ها از هر موضوع ديگري با اهميت‌تر است.» وي اشاره‌اي به تصويب لايحه 9 ماده‌اي با نام حمايت از کودک و نوجوانان مي‌کند و مي‌افزايد: «اين قوانين 9 ماده‌اي که تمام افراد زير 18 سال را تحت حمايت قرار مي‌دهد، باعث شد کودک آزاري جنبه عمومي پيدا کند و نيازي به شاکي خصوصي نداشته باشد به طوري که هر کسي در صورت مشاهده کودک آزاري مي‌تواند به کلانتري، بهزيستي، انجمن حمايت از کودکان يا صداي يارا اطلاع دهند. در واقع اين قانون هر نوع آزار و اذيتي که موجب صدمه جسمي و روحي کودک شود را منع کرده و براي آن مجازات نقدي و زندان در نظر گرفته است.»

ارشد معتقد است آموزش به خانواده مهمترين راهکارپيشگيري از کودک آزاري است که در کنار وضع قوانين حمايتي از کودکان و فرهنگ‌سازي از طريق رسانه‌ها، مهدهاي کودک‌ و مدارس منجر به کاهش کودک‌آزاري مي‌شود.

نهادهاي مسئول از ارائه آمار کودک‌آزاري خودداري مي‌کنند

اين مددکار اجتماعي نبود آمار صحيح در مورد کودک آزاري را يکي از مشکلات اساسي مي‌داند و مي‌گويد: «نهادهاي مسئول از ارائه آمار کودک‌آزاري خودداري مي‌کنند اين در حالي است که وقتي مي‌توانيم به مساله‌اي بپردازيم که ابتدا طرح مسئله کنيم. يعني زماني که معضلي را پذيرفتيم به دنبال راهکار آن مي‌گرديم. از طرف ديگر اگر به کودکان آگاهي دهيم مي‌توانيم از آن‌ها توقع داشته باشيم که اطلاعات نادرست را از طريق دوستان و افراد غيرآگاه نگيرند.» وي ادامه مي‌دهد: «اثبات آزار کودکان در دادگاه‌هاي ايران بسيار مشکل است و کمتر به آزارهاي روحي توجه مي‌شود.»

خدمات مشاوره و روانشناختي

تحت پوشش بيمه قرار گيرد

اين عضو انجمن حمايت از کودکان پيشنهاد مي‌کند خدمات مشاوره و روانشناختي با بيمه به مردم ارائه شود. وي خاطر نشان مي‌کند:« با وضعيت اقتصادي موجود مردم توان پرداخت هزينه‌هاي سنگين مشاوره را ندارند بنابراين بهتر است خدمات مشاوره و روانشناختي نيز تحت پوشش بيمه قرار گيرد تا مردم زماني که مشکل اساسي دارند ترغيب به گرفتن مشاوره و حل مشکل خود شوند.» ارشد در پاسخ به اين سوال که چرا مردم با وجود مشاهده کودک آزاري همکاري لازم را براي ارائه گزارش با سازمان بهزيستي و يا نيروي انتظامي ندارند مي‌گويد: «يکي از مهمترين دلايل آن اين است که کلانتري‌ها براي همکاري، آموزش لازم و کافي را نديده‌اند به همين دليل مردم از ترس فاش شدن نامشان از دادن گزارش امتناع مي‌کنند. به عنوان مثال وقتي آزاررسان از مأموران نيروي انتظامي مي‌پرسد گزارش کودک آزاري را چه کسي به شما داده؟ گاهي ديده مي‌شود مي‌گويند همسايه طبقه بالا و اسم شخص علي‌رغم ميل فرد گفته مي‌شود.»

عملکرد ضعيف صداوسيما در زمينه کودک آزاري

وي با انتقاد از نحوه عملکرد صداوسيما خاطر نشان مي‌کند: «صداوسيما در زمينه پرداختن به مسائل کودک آزاري ضعيف عمل مي‌کند و بسياري از مردم حتي نمي‌دانند برخي از رفتارهايشان کودک آزاري محسوب مي‌شود اين در حالي است که باتوجه به تاثيرگذاري وسيع بر مخاطب، اين سازمان مي‌تواند برنامه‌هاي مفيدي در اين زمينه بسازد و يا در تبليغات کوتاه خود حقوق کودک را به خانواده‌ها يادآوري کند.»

افزايش گزارش‌هاي مردمي

در رابطه با کودک آزاري

ولي‌الله‌صدر، مدير کل امور آسيب‌هاي اجتماعي سازمان بهزيستي کشور نيز درباره آمارهاي مربوط به کودک آزاري مي‌گويد: «آمارها نشان مي‌دهد تماس‌هاي مردمي با خط اورژانس اجتماعي «123» افزايش پيدا کرده است. به طوري که در سال 1391 نزديک به 183 هزار و نهصد پنجاه و يک تماس مرتبط با خط 123 گرفته شده که نزديک به 24 هزار و ششصد و هفده مورد آنها در رابطه با مسائل کودکان بوده است.» وي مي‌افزايد: «در سال‌هاي گذشته غفلت يعني کوتاهي مراقبين در فراهم کردن نيازهاي عاطفي، جسمي و رواني که منجر به آسيب سلامت کودک شود را شامل موارد کودک آزاري نمي‌دانستند اما امروزه آگاهي مردم بيشتر شده به طوري که بسياري از گزارش‌ها در اين رابطه است.» به گفته صدر از بين گزارش‌ها به ترتيب پدر، مادر و بستگان درجه يک بيشترين کودک آزاري را داشته‌اند که بيشترين درصد کودک آزاري مربوط به آزار جسمي و پس از آن نوع غفلت و آزار رواني بيشترين سهم را داشته‌اند و کمترين آمار نيز مربوط به آزار جنسي است.» وي اشاره‌اي به اقدامات سازمان بهزيستي در حوزه پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي مي‌کند و مي‌گويد: «برگزاري کارگاه‌هاي آموزش فرزندپروري و مهارت‌هاي زندگي از مهمترين اقدامات اين سازمان بوده است که در تلاشيم با کمک مراکز غيردولتي و NGO ها نيز شاهد کاهش کودکان خياباني باشيم. همچنين قصد داريم طرح آموزشي و حمايتي کودک و خانواده را از 5 استان به 18 استان ارتقا دهيم.» مدير کل امور آسيب‌هاي اجتماعي سازمان بهزيستي کشور درباره لايحه حمايت از کودکان که از سوي قوه قضائيه به مجلس ارائه شده توضيح مي‌دهد: «اين موضوع مبحث تخصصي و سختي است که بسياري از ارگان‌ها را درگير مي‌کند و شايد به اين دليل بررسي آن کمي به درازا کشيده شده است اما من معتقدم اگر سرعت رسيدگي به آن بيشتر شود نتيجه مطلوب‌تري حاصل خواهد شد.» صدر با بيان اينکه 190 هزار تماس مردمي در سال 1392 با 123 گرفته شده که اين تماس‌ها هنوز تفکيک نشده است خاطر نشان مي‌کند:« آموزش و پرداختن به مسائل فرهنگي مهمترين اقدام پيشگيرانه در زمينه کودک‌آزاري است چرا که بسياري از مواقع در جامعه ايراني به دليل حجب و حيا مسائل جنسي کمتر مطرح مي‌شود در حالي که فرزندان بايد آنقدر والدين خود را محرم بدانند که بتوانند مسائل خود چه قبل از بلوغ و چه بعد از بلوغ را عنوان کنند البته اين نيازمند آگاهي‌سازي و جلوگيري از افراط و تفريط است.»


نسخه چاپي ارسال به دوستان