نسخه شماره 3272 - 1392/05/31 -

 پيشنهادي جهت حل كوتاه مدت مشكل درياچه اروميه 
نويسنده : محمد حاتمي‌زاده

 دكتر حسن روحاني در خصوص رسيدگي به مشكل درياچه اروميه در اولين جلسه هيات دولت تدبير و اميد سخناني گفتند که باعث اميدواري بسياري از فعالان محيط زيست به حل مشکل چندين ساله اين درياچه شد، درياچه اي که به علت ويژگي‌هاي طبيعي و اکولوژيکي در زمره يکي از 22 تالاب بين المللي کنوانسيون رامسر به ثبت رسيده است و شايسته توجه بيشتري از سوي همه دست‌اندرکاران است.

مساحت درياچه در بيشترين سطح 6100 کيلومتر مربع بوده ولي در سال 2011 به 2366 کيلومتر مربع رسيده است. تراز متوسط درياچه 1/1275 متر از سطح دريا بوده که در حال حاضر به 82/1270 رسيده است. شوري آب در حالت عادي 220-180 گرم در ليتر بوده و در حال حاضر400-350 گرم در ليتر مي‌باشد.

از سال زراعي 75-74 تاکنون رقوم ارتفاعي سطح تراز آب درياچه سير نزولي پيدا کرده است . برنامه محيط زيست سازمان ملل نسبت به پيامدهاي نابودي درياچه اروميه هشدار مي‌دهد . براساس گزارش برنامه محيط زيست سازمان ملل، دانشمندان هشدار داده اند که تداوم کاهش ارتفاع آب درياچه مستمراً به افزايش شوري آب، از بين رفتن زنجيره مواد غذايي، نابودي زيستگاه، ايجاد طوفان نمک و تغيير اقليمي گسترده در منطقه منجر خواهد شد. برنامه محيط زيست سازمان ملل يکي از پيامدهاي از بين رفتن درياچه را ايجاد شوره زار وسيع در منطقه مي‌داند که ساکنان منطقه را به سرنوشت ساکنان درياچه آرال دچار خواهد کرد.

30 سال قبل مساحت اراضي اطراف درياچه اروميه 320 هزار هکتار ولي هم اکنون به 750 هزار هکتار رسيده است. بعبارتي وسعت اراضي کشاورزي 430 هزار هکتار افزايش داشته است. چنانچه نياز آبي هر هکتار را 10 هزار متر مکعب در نظر بگيريم عددي نزديک به 3/4 ميليارد متر مکعب آب اضافه‌تر از گذشته از طريق مختلف بمانند احداث سدهاي 36 گانه و برداشت غير مجاز از 23 هزار چاه غير مجاز و با پمپاژ از پشت سدها ؛ بصورت غير مجاز برداشت مي‌گردد.اين در حاليست که حقابه قانوني درياچه اروميه 1/3 ميليارد متر مکعب مي‌باشد . توضيح اينکه درياچه اروميه در حوزه آبريز از سطح ارتفاع پاييني برخوردار است لذا بصورت زهکش عمل مي‌کند و غير از جريان آبهاي سطحي به طرف درياچه، جهت جريان‌هاي زيرزميني نيز به اين سمت مي‌باشد . همچنين براساس مطالعات صورت گرفته حجم آب ورودي آب‌هاي زيرزميني به درياچه رقمي حدود نيم ميليارد مترمکعب در سال تخمين زده مي‌شود.

باتوجه به وضعيتي که اين درياچه در حال حاضر با آن روبرو است مي‌توان ادعا کرد که سريعترين راه نجات درياچه اروميه رهاسازي حداقل يک سوم آب پشت سدها در حوزه درياچه است. لذا لازم است قبل از شروع فصل زراعي جديد وزارت نيرو از طرق مختلف به بهره برداران در خصوص کاهش آب تحولي به ميزان يک سوم کمتر از سال زراعي جاري اطلاع رساني نمايد تا هرگونه برنامه ريزي براي کشت پاييزه خود را براساس آب تحويلي تنظيم نمايند . ضمناً به هر طريق ممکن نسبت به پلمپ هزاران چاه غير مجاز اقدام شود. از آنجايي که سازمان محيط زيست متولي نجات درياچه اروميه است، بر اين اساس بايد وزارت نيرو موظف گردد آب را براساس ميانگين حجم ساليانه و در ورودي درياچه به سازمان محيط زيست تحويل دهد. پيشنهاداتي كه تاكنون در اين رابطه مطرح بوده غالبا”بار مالي داشته و از فرآيند طولاني ؛ پيچيده و بوروكراتيك برخوردار بوده است در حاليكه شمارش معكوس براي مرگ درياچه در انتظار تحقق وعده‌هاي دولتمردان متوقف نبوده و نخواهد شد. لذا اين پيشنهاد به عنوان راهكاري ميانبرفقط نياز به هماهنگي مسوولين محلي دارد كه اميدوارم به جهت اهميت تاريخي موضوع و مسووليت همگاني، محقق گردد.

به عنوان سخن آخر سخني را از دکتر کهرام استاد و پژوهشگر محيط زيست نقل مي‌کنم: در آينده از نظر شناخت منابع طبيعي به جايي خواهيم رسيد که سدهاي 36 گانه اطراف درياچه اروميه را تخريب نماييم چرا که ارزش اين درياچه از هزاران سد بالاتر است اما متاسفانه هنوز قهرمان سد سازي هستيم و مدام تعداد سدهاي کشور را افزايش مي‌دهيم . شايسته است از تجربيات کشورهاي توسعه يافته بهره ببريم. در آمريکا سد اورگليد را که باعث از بين رفتن تالاب اورگليد شد بعد از 40 سال تخريب کردند. آلمان يکي يکي سدهاي خود را خراب مي‌کند . کشور چين از ساخت بزرگترين سد دنيا بر روي رودخانه يانگ تسه منصرف شد . حتي در ترکيه سدهاي بالاتر از 15 متر ساخته نمي‌شود اما در کشور ما سدسازي با شتاب ادامه دارد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان