نسخه شماره 3219 - 1392/03/27 -

 17 ژوئن؛ سالروز درگذشت ممتاز محل
 صاحب تاج‌محل 

ممتاز محل يا ارجمند بانو بيگم (15 آوريل 1593 - 17 ژوئن 1631) همسر ايراني شاه جهان از پادشاهان گورکاني هند يا امپراتوري مغولي هند بود. او همسر دوم شاه‌جهان در 17 ژوئن 1631 ميلادي در هنگام تولد چهاردهمين فرزندش جان باخت. شاه جهان بناي باشکوه تاج‌محل را براي يادبود وي ساخت. ارجمند بانو نوه پسري شخصي به نام ميرزا غياث الدين شيرازي ملقب به اعتماد‌الدوله بود. ميرزا غياث‌الدين شخصي ايراني بود که با خانواده‌اش در دوره اکبر (سلطنت 14-963 ه.ق) به هند رفت و در دربار او به کار اشتغال ورزيد و در مدت کوتاهي پيشرفت کرد و عهده دار فعاليت‌هاي مهمي شد. پيشرفت اين شخص در دوره فرزند اکبر، جهانگير (سلطنت 1073-1014 ه.ق) چنان بود که به عالي‌ترين مقام اداري کشور يعني به منصب صدارت عظمي دست يافت و جهانگير با دختر وي به نام مهر انساء ملقب به نورجهان ازدواج کرد. آصف ‌خان پسر ميرزا غياث و برادر مهر النساء نيز به عنوان سپهسالار انتخاب شد. ملکه نورجهان از قدرت فوق‌العاده‌اي در دربار برخوردار بود و بسياري از افراد خاندان او در دستگاه سلطنت به کارهاي گوناگون اشتغال داشتند. ارجمند بانو فرزند آصف‌خان و برادرزاده نورجهان، ملکه دربار جهانگير بود که با شاهزاده خرم، فرزند جهانگير که پسرعمه‌اش بود ازدواج کرد و فرزنداني از او به دنيا آورد. شاهزاده خرم که مورد بي‌مهري مادرش نورجهان واقع شده بود، پس از مرگ جهانگير تنها با کمک آصف‌خان، پدر زن خود، توانست بر رقبايش پيروز شود و قدرت را به دست آورد. وي پس از نشستن بر تخت سلطنت با نام «شاه‌جهان» شهرت يافت، همسر او نيز به «ممتاز محل» ملقب شد. شاه‌جهان و ممتازمحل در سال 1612 ازدواج کردند و 18 سال با يکديگر زندگي کردند و ثمره اين ازدواج 14 فرزند بود که هفت تن زنده ماندند و بزرگ شدند. گفته‌اند شاه جهان همسرش، ممتاز محل را بسيار دوست مي‌داشت و در همه سفرها حتي سفرهاي جنگي نيز او را به همراه خود مي‌برد. در يکي از اين سفرهاي جنگي که تقريباً يک سال پس از به سلطنت رسيدن شاه جهان روي داد و او براي سرکوبي حاکم افغاني دکن عازم شده بود، ارجمند بانو را با وجود باردار بودن، همراه خود برده بود. در هنگام جنگ با سپاه دشمن پادشاه شنيد که همسرش دچار درد و کسالت سختي شده‌است و اميدي به زنده ماندنش نيست، به همين سبب فوراً خود را به نزد همسرش رساند و از او خواست که هر چه در دل دارد به او بگويد. وي نيز نکاتي را ابراز داشت که از قول او چنين نوشته‌اند: «شاها گفته و شنيده ما را عفو فرمايند، عنقريب مسافر هستم... شاها در ايام محبوسي همدرد شما ماندم. الحال که ايزد تعالي پادشاهي نصيب شما کرد و فرمانروايي جهان بخشيد ما پرحسرت انتقال مي‌کنيم و مي‌رويم بنابر آن دو وصيت است، اميد که هر دو قبول شوند. خديو جهان اقبال نموده استفسار کردند، بيگم صاحب فرمودند که حق‌تعالي شما را چهار پسر و چهار دختر داده‌است براي نام و نشان همين کفايت مي‌کند، چنان نشود که نسل ديگر از کسي پيدا شود که با هم جنگ و جدل دارند. وصيت دوم آنست که براي ما همچنان مکان تعمير بايد که بر منصه ظهور ناياب و کمال عجيب و غريب گردد.» در واقع ممتاز محل هنگام وفات از شوهرش درخواست کرد که پس از وي زني نگيرد و براي او مقبره‌اي بسازد که بدان نام وي جاويد بماند. شاه‌جهان هر دو وصيت را به دل و جان قبول کرد. نوشته‌اند که شدت علاقه‌مندي شاه‌جهان به همسرش چنان بود که تمامي موي سر شاه جهان در سال دوم فوت همسرش سفيد شد. او وصيت ممتاز محل را مد نظر داشت و چنان که نوشته‌اند در مدت زندگي خود پس از فوت همسرش که نزديک به سي و شش سال بود (1040 تا 1076 ه.ق) ازدواج نکرد و در اين مدت دخترش، جهان آرا از او نگهداري مي‌کرد. البته آرزوي ممتاز محل در مورد عدم بروز جنگ ميان فرزندانش تحقق نيافت، چرا که اورنگ زيب پسر سوم شاه جهان به برادرش دارا شکوه که شخصي اديب وانديشمند بود، حسادت مي‌ورزيد. اورنگ زيب پدر را دستگير و زنداني کرد و برادرش را به قتل رساند و خود قدرت را به دست گرفت. شاه‌جهان وصيت دوم همسرش ممتاز محل را نيز مورد توجه قرار داد و در همان سال (1040 ه.ق) دستور داد آرامگاهي براي او ساخته شود. بناي باشکوه آرامگاه در زميني وسيع در کنار رودخانه يامونا شروع شد و توسط استاد عيسي، معمار مشهور ايران طراحي و بنا گرديد. ساخت آن هفده سال به طول انجاميد تا سرانجام در سال 1057 ه.ق طي مراسمي خاتمه بناي مجموعه تاج محل اعلام شد. بناي تاج‌محل يکي از بهترين نمونه‌هاي معماري کشور هندوستان است که تاثير معماري و فرهنگ ايراني در آن کاملا هويداست و در سال 2007 ميلادي به عنوان يکي از عجايب هفتگانه جديد برگزيده شد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان