نسخه شماره 3122 - 1391/11/11 -

 حزب و تحقق جامعه مدني 
نويسنده : فاطمه ذوالفقاريان

 حزب يک پديده اجتماعي و تاريخي است و مانند هر پديده اجتماعي- تاريخي ديگر، معنا و مفهومش تابع زمان و مکان است. در مقطع زماني حاضر، ساختار تشکيلاتي، استراتژي و اهداف سازماني که تحت عنوان حزب در يک کشور توسعه نيافته به فعاليت مي‌پردازد متفاوت با سازماني است که تحت همين نام در يک کشور در حال توسعه يا توسعه‌يافته فعاليت مي‌کند. لذا يافتن مفهومي واحد که واجد خصوصيات کلي چنين پديده‌اي باشد تا حدودي دشوار مي‌نمايد. اما در کل در ادبيات سياسي، حزب به گروهي سازمان‌يافته و متشکل از کساني است که درکل از نظر ديدگاه و عقيده داراي مواضع مشترکي مي‌باشند. البته به لحاظ داشتن عقايد و ديدگاه مشترک گروه به حزب تبديل نمي‌گردد و لازمه تشکيل حزب تلاش در جهت دستيابي به قدرت سياسي و يا در اختيار داشتن قدرت است. در جوامع توسعه‌يافته و مدرن، جايگاه حزب مشخص است. در بسياري از کشورها احزاب به عنوان حلقه‌هاي واسط ميان دولت و جامعه عمل مي‌کنند و کار ويژه‌هايي نيز براي يک فرد حزبي مشخص است. حزب به عنوان مدرسه‌اي است که در آن علم سياست آموزش داده مي‌شود، به مثابه بستري است براي تعليم و رشد افرادي تشکيلاتي و تحليل‌گر و همچنين به مثابه حضور يک هويت جمعي شناسنامه‌دار جهت تسهيل شناخت اجتماعي و نحوه ايجاد و تحقق يک جامعه مدني. حزب مي‌تواند به عنوان يک فيلتر عمل کند که افکار و حرکت‌هاي راديکال را به حرکتي آرام و منطقي و در راستا منافع ملي تبديل کند و بتواند از نيروي عموم جامعه براي حرکت در مسير توسعه استفاده کند. حلقه واسط بين حکومت و مردم انرژي عظيمي دارد که براي آموزش نظام‌هاي انتخاباتي و چگونگي تحقق دموکراسي به مردم مي‌تواند بسيار مثمر ثمر باشد و اين لازمه حکومت‌هاي دموکراتيک و جامعه مدرن است. در ايران نيز سابقه تاريخي حزب دوران مشروطه باز مي‌گردد و از آن زمان احزاب زيادي به صورت دولتي و مردمي وجود داشته‌اند. حزب مردم‌‌سالاري با شعار تحقق مردم‌سالاري ديني در ايران از سال 80 پا به عرصه سياسي کشور گذاشت و بعد از گذشت 11 سال از عمر آن به عنوان تنها حزب اصلاح‌طلب کشور که برنامه منظمي در سراسر کشور از لحاظ تشکيلاتي و همچنين برنامه کنگره سالانه دارد، شناخته مي‌شود. کنگره به عنوان بالاترين مرجع تصميم‌گيري در حزب است که حداقل سالي يک بار تشکيل مي‌‌شود که متشکل از يک مجمع عمومي که حضور براي عموم آزاد است و يک جلسه خصوصي که حضور تنها با افرادي است که به طور قانوني به عضويت حزب در آمده‌اند و اساسنامه و مرامنامه حزب را پذيرفته‌اند که در اين جلسه هر دو سال يکبار اعضاي شوراي مرکزي و هيات داوري انتخاب و براي دو سال به فعاليت مي‌پردازند. در پايان کنگره نيز انتخاب دبيرکل انجام شده و در مورد سياست‌هاي کشور بيانيه کلي‌اي داده مي‌شود که سياست‌ها و رويکردهاي حزب را مشخص خواهد کرد. حزب مردم‌سالاري با فعال نمودن شعب استاني خود در سراسر کشور و همچنين داشتن افزون بر 25 شاخه و کميته فعال در سطح کشور مي‌تواند در راستاي تحقق جامعه مدني و آموزش اصول دموکراتيک به مرد م نقش عمده‌اي را ايفا کند. اما احزاب در ايران به علت محقق نشدن جامعه مدني و آشنا نبودن مردم با کارکرد حزب مشکلات و سختي‌هايي را در سرراه خود دارد که به اين موارد مي‌توان اشاره کرد:

1-فرهنگ سياسي ايران به علت نگاه آرمانگرايانه، قدرت و تلاش براي دستيابي به آن را مذموم و ناپسند مي‌داند.

 ايرانيان از ديرباز به مفهوم قدرت نگاه بدبينانه‌اي داشتند و سعي کردند که هيچ گاه خود را تشنه قدرت‌نشان ندهند. در حالي که کارکرد حزب مبارزه و تلاش براي کسب قدرت و ماندن در نهاد قدرت است و اين دوگانگي باعث مي‌شود که مردم به حزب و کار ويژه‌هايش نگرش مثبتي نداشته باشند.

2- دومين مشکل در راه حزب تامين منابع مالي است. از آنجايي که کشور ما بيشتر منابعش دولتي است و از پول نفت تغذيه مي‌شود بنابراين داشتن يک نهاد خصوصي که آن هم در برابر قدرت و در نقد دولت به فعاليت مي‌پردازد، کار سختي است.

با اين وجود مساله‌اي که مشخص است احزاب در ايران براي فعاليت مشکلات خاصي دارند و در اين بين احزابي که وابسته به يک شخص هستند و به صورت آني، در زمان انتخابات متولد شده و سپس از بين مي‌روند، کار را براي احزاب فعال سخت نموده است.

فضاي آزاد کشور نيز در فعاليت احزاب موثر است و باعث رونق احزاب داخلي و جلوگيري از وابستگي نيروهاي فعال به احزاب خارج از کشور مي‌گردد. با اين اوصاف حزب مردم‌سالاري به عنوان يک حزب فعال که در چارچوب قانون و نظام جمهوري اسلامي به فعاليت مي‌پردازد مي‌تواند بستر مناسبي براي رشد و توسعه جامعه مدني و فعاليت عناصر فعال جامعه باشد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان