نسخه شماره 2985 - 1391/05/21 -

 باز هم يک اثر ملي نيازمند مرمت اصولي است
 ستون‌هاي سنگي «خورهه» در معرض خطر ريزش 

 گروه شهرستانها: منطقه خورهه در شمال شرقي محلات و در بين روستاهاي دو دهک، ورين و آب گرم و در کنار رود خورهه قراردارد. خورهه در اوستا به مفهوم محل برآمدن خورشيد است. آثار به دست آمده نشان مي دهد که اين منطقه از هزاره دوم پيش از ميلاد محل سکونت بوده است. اين منطقه داراي سند تاريخي وتنها آثار به جا مانده از قصر يا پرستشگاه خورهه نزديک محلات، دو ستون باريک سنگي با ارتفاع حدود 6 متر با سر ستون‌هاي يوناني و سکوي سنگي . در بناي خورهه که داراي طرح يوناني است، ستون‌ها از حد تناسب کلاسيک ميان ارتفاع و قطر تجاوز مي کنند و اين دليل نفوذ سبک معماري ايراني است، که در تخت جمشيد هم ديده مي شود . در کاوش‌هاي باستان شناسان در منطقه تعداد زيادي سفال و خمره پيدا شده است کشف سفال‌هاي کلينگي ( جرينگي ) که ظرافت خاصي دارند، اثبات مي کند که اين خانه يک عمارت اربابي بوده است و بدين ترتيب احتمال معبد بودن بناي خورهه را رد مي کند .

محوطه تاريخي خورهه محلات از آثار تاريخي به جا مانده از دوره اشکاني، اسلامي و سلجوقي است که سه هزار متر مربع وسعت دارد و از يک بنا ي اربابي شامل بخش دروني، اتاق‌‌هاي متعدد و محوطه بيروني تشکيل شده است و در حال حاضر از اين بنا تنها دو ستون تشکيل از 6 قطعه سنگ با مجموع ارتفاع 8 متر، بقاياي فرو ريخته ستون‌ها، بخشي از ديواره‌‌هاي سنگي، گور‌ها و آثار بدست آمده در 5 مرحله عمليات کاوش در اين منطقه به جا مانده است . اين محوطه باستاني نخستين بار توسط ناصرالدين شاه قاجار مورد کاوش قرار گرفت .

اولين نقشه اين منطقه توسط مهندس حاکمي در سال 1355 کشيده شد.بناي تاريخي خورهه در مساحتي حدود 3550 متر احداث شده که شامل سه بخش ايوان اصلي، مجموعه بخش شمالي و مجموعه بخش غربي است.ايوان اصلي داراي 12 ستون در دو رديف بوده و دو ستون به جا مانده اين مجموعه به دليل وجود معادن سنگ در محلات، از نوع تراورتن بهترين نوع سنگ است.

خورهه که پيشتر گمان مي‌شد بقاياي يک معبد يا آتشکده مربوط به‌دوره سلوکي باشد بر اساس آخرين شواهد بدست آمده يک خانه اربابي است که در حدود قرن اول قبل از ميلاد ساخته شده و تا پايان دوره اشکاني به حيات خود ادامه داده است . ويژگي‌هاي دو سرستون برجاي مانده در اين محوطه و شباهت آن با سبک معماري يونانيان موجب شده تاباستان شناسان داخلي و خارجي از جمله هرتسفلد آلماني آن را يک معبد يا آتشکده دوره سلوکي معرفي کنند . وجود دو بخش اندروني و بيروني با دو ورودي کاملا مجزا در اين بناي تاريخي از جمله نکات مهم معماري دوره اشکاني است .

بخش بيروني اين بنا از آن رئيس خانواده در ملاقات و معاملات با افراد غير خانواده و بخش اندروني مختص خانواده بوده است . واحد‌هاي ساختماني در داخل اندروني شامل دو اتاق تو در تو، يک آشپزخانه و انباري از کشفيات هيات کاوش در سال 1379به شمار مي‌‌رود .

اين بناي اشکاني که در دوره ساساني بوسيله گروهي از صنعتگران با ايجاد ساخت و سازهايي مورد استفاده قرار گرفته، بعدها با ظهور اسلام در دوره اسلامي بويژه در دوره ايلخاني گورستان بوده است . نخستين کاوش علمي در اين مکان در سال 1335ه .ش از سوي شادروان مهندس حاکمي و پس از آن با وقفه‌اي 20 ساله در سال‌هاي 1375،1355و 1379مجددا از سوي دکتر رهبر کاوش شده است . از آثار کشف شده در خورهه، مي توان به پيه سوز سفالي، کوزه دسته دار، کوزه کروي، قطعات سنگي تزئيني و شيشه، اشياء فلزي و اسکلت‌هاي انسان اشاره کرد.مجموعه باستاني و تاريخي خورهه محلات با شماره ملي 131 در آثار ملي کشور به ثبت رسيده است. حال اين اثر ملي و تاريخي در معرض تخريب قرار گرفته و نيازمند جدي مرمت‌هاي اصولي است.

در اين رابطه معاون ميراث فرهنگي اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري استان مركزي گفت: ستون‌هاي سنگي خورهه به‌دليل وجود خطر ريزش، به‌طور اصولي آزمايش، مطالعه و مرمت مي‌شوند.

سيدمحسن رحمتي در گفت‌وگو با ايسنا، بيان كرد: در راستاي خواناسازي پلان مجموعه و حفظ آثار باقي‌مانده در محوطه‌ي باستاني خورهه، بقاياي خشتي اين مجموعه مرمت مي‌شوند. همچنين ستون‌هاي سنگي خورهه كه جزو شاخصه‌هاي اين سايت هستند، حفاظت فيزيكي خواهند شد.

او توضيح داد: مجموعه‌ي تاريخي خورهه جزو نخستين سايت‌هايي است كه در فهرست آثار ملي ثبت شده و كاوش‌هاي باستان‌شناسي نيز در محوطه‌ي آن انجام شده است. از چند سال قبل، بحث مرمت ستون‌هاي سنگي خورهه مطرح بود، ولي با توجه به شرايطي كه دارند، به نتيجه‌اي براي چگونگي انجام مرمت نرسيديم.

در حال حاضر با توجه به اين‌كه فرسودگي اين ستون‌ها در حال افزايش است و خطر ريزش آن‌ها وجود دارد، مطالعه و آزمايش‌هايي را براي آن در نظر گرفته‌ايم. وي با اشاره به ايجاد داربست حفاظتي و انجام تست تراكم، اظهار كرد: در طول سال‌هايي كه اين اثر در فهرست آثار ملي ثبت شده، به‌دليل ايستايي خوب ستون‌هاي سنگي، آن‌طور كه بايد به مرمت اساسي نياز نداشت، ولي اكنون انجام چنين كاري ضروري است.


نسخه چاپي ارسال به دوستان