نسخه شماره 2982 - 1391/05/17 -

 يک تير وچند نشان 
نويسنده : حسين ثابتي عبدليان

 تحريم‌هاي بي سابقه اي که درآغاز با تحريم‌هاي ساده‌تري همچون تحريم قطعات هواپيماهاي مسافربري آغاز شد و نقطه اوج آن با تحريم‌هاي نفتي‌، بيمه‌اي و بانکي ايران تکميل شد، پازل هزارتکه اي بود که ايالات متحده آمريکا سال‌ها براي طراحي وکامل کردن آن وقت، هزينه وحوصله بسياري راصرف کرد.

بي گمان مي‌توان گفت که حتي اگربرفرض محال اکنون دولتمردان ايراني ازآنچه که ازديد غربي‌ها افزون طلبي‌هاي هسته اي خوانده مي‌شود دست بکشند وتمامي ذخيره‌هاي اورانيوم غني شده خود، از پنج درصد تا بيست درصد را دودستي تحويل غرب بدهند، بازهم بخش بزرگي از تحريم‌هاي گسترده اي که اکنون شامل حال ايران شده است، به علت اهداف پنهان وحساسي که در پس اين تحريم‌ها نهفته است از گرده ايران برداشته نخواهد شد. يکي از راهبرد‌هاي بنيادين سياست خارجي ايالات متحده آمريکا همواره تبديل هوشمندانه تهديدها به فرصت‌ها بوده است.

درآغاز، هرگونه تهديدي ولو کوچک، در جنگي رواني تبديل به تهديدي بين المللي مي‌گردد ودر ادامه، اين تهديد بين المللي که اکنون براي دفع آن نياز به يک ابرقدرت احساس مي‌شود، تبديل به فرصتي درراستاي حفظ هژموني آمريکا در سطح جهان مي‌گردد.

به هرروي موضوع هسته اي ايران تهديدي بود که زنگ‌هاي خطر را در واشنگتن به صدا درآورد، اما همان گونه که گفته شد ايالات متحده از همان آغاز برآن شد تا ازاين تهديد به عنوان يک فرصت در راستاي مهار و بايکوت ايران بهره ببرد. ازاين روي برنامه هسته اي ايران که ازسوي دولتمردان اين کشور به عنوان برنامه اي صلح آميز معرفي شده است، اگرچه خشم و نگراني غرب را پيامد خويش داشت، امادر فرايند تبديل شدن به يک فرصت، به موضوعي تبديل شد تا در سايه آن غربي‌ها به بسياري از هدف‌هاي خود درباره ايران جامه عمل بپوشانند.

تحريم‌هاي بي سابقه اي که اقتصاد تک محصولي ايران را گرفتار خويش کرده است و حاصل هزاران ساعت کار فکري و هماهنگي‌هاي ديپلماتيک بوده است، تنها به هدف جلوگيري ايران از پيشرفت در فناوري‌هاي هسته‌اي طراحي واجرا نشده‌اند. درحقيقت در راستاي تبديل کردن تهديد ايران به يک فرصت، تحريم‌هاي اقتصادي عليه ايران تيري است که بدان وسيله چندين هدف استراتژيک غرب در ايران موردهدف قرار گرفته‌اند.

اهدافي که غربي‌ها براي دست يابي به آن‌ها از راه تحريم‌ها اين چنين به تکاپو وصرف هزينه افتاده‌اند را مي‌توان درپنج هدف به ترتيب اهميت راهبردي آن‌ها مورد بررسي وتحليل قرارداد:

1- جلوگيري ايران از دست يابي به فناوري هسته اي حتي در گونه صلح آميزان را که از ديد غربي‌ها به رقابتي هسته‌اي در منطقه مي‌انجامد مي‌توان نخستين هدف اجراي تحريم‌ها دانست.

2- تضعيف ايران دربعد نظامي را مي‌توان دومين هدف غرب در اجراي تحريم‌ها دانست. اگر در گذشته ايران لقب ژاندارم منطقه را بواسطه پشتيباني آمريکا در منطقه يدک مي‌کشيد، امروزاما اين کشور درپي آن است تا اين عنوان را با خودکفايي در ساخت جنگ افزارها وافزايش قدرت نظامي خود بدون به کمک گرفتن ازمستشاران خارجي از آن خويش کند. ايرانيان درسال‌هاي اخير بادور زدن تحريم‌هاي علمي وتسليحاتي توانسته‌اند بومي سازي فناوري‌هاي لازم در زمينه توليد سامانه‌هاي آفندي و پدافندي را دردستور کار خود قراردهند وتسليحات نظامي خويش را درجهشي ناگهاني ارتقاء دهند.

اما برکسي پوشيده نيست که تداوم پيشرفت درزمينه‌هاي نظامي نيازمند صرف پول وهزينه‌هاي هنگفتي مي‌باشد. بنابراين تحريم کنندگان مي‌کوشند تا با تحريم‌هاي اقتصادي، منابع مالي مربوط به صنايع نظامي ايران را دچارمشکل سازند.

3- دربعد اقتصادي هدف غرب آن است که با ايجاد فشار‌هاي فزاينده اقتصادي برتوده‌هاي مردم، آن‌ها را به اهرم فشاري در راستاي به نرمش واداشتن مواضع دولتمردان شان تبديل نمايد. اين همان سياست معروف فشار ازپايين وچانه زني ازبالاست که غرب با ايجاد تنگناهاي اقتصادي مي‌کوشد آن را در ايران به معرض آزمون بگذارد.

4- دربعد سياست منطقه‌اي، مهم ترين هدف ايالات متحده از ايجاد تحريم‌ها بر عليه ايران تضعيف اين کشور درراستاي به حداقل رسانيدن تاثير سياست‌هاي اسرائيل ستيزانه آن است. برکسي پوشيده نيست که ايران تنها دولتي است که پشتيبان موثر مالي و نظامي نحله‌ها وگروه‌هاي ضد اسرائيلي درجهان است.

ايران بارها وبه گونه اي صريح پشتيباني خود را از گروه‌هاي مبارزي همچون حزب الله اعلام کرده است وحتي برخي از اين گروه‌هانيز صراحتا موجوديت خودرا مديون پشتيباني‌هاي جمهوري اسلامي ايران دانسته‌اند. اگرچه ايران حتي در بدترين شرايط ممکن اقتصادي همچون جنگ هشت ساله باعراق، اين گروه‌ها را از کمک‌هاي مالي خويش محروم نکرده است‌، اما آمريکايي‌هاباآن که مي‌دانند جمهوري اسلامي ايران به علت ماهيت ديني وايدئولوژيک خود هيچ گاه از مواضع ضد اسرائيلي‌اش کوتاه نخواهد آمد، به آن اميد هستند که با سفت کردن کمربند تحريم‌ها عليه ايران دست کم از حجم کمک‌هاي ايران به اين گروه‌هاي ضد اسرائيلي بکاهند.

5- يکي ديگر از مهم ترين هدف‌ها از تحريم ايران، زمينه سازي براي ايجاد تحريم‌هاي گسترده‌تر و تضعيف ايران درراستاي نبردي احتمالي است. آمريکايي‌ها برآنند تا با اجراي تحريم‌ها و زمين‌گير کردن اقتصاد ايران از هژموني واعتبار ايران به عنوان يک کشوراثر گزار درمنطقه بکاهند تا بدين‌سان راه را براي ايجاد تحريم‌هايي گسترده ترهمانند تحريم هوايي ودريايي هموار ودر نهايت وقوع جنگي با ابعاد کوچک اما هوشمند را زمينه چيني کنند. اين ادعايي است که در اين چند دهه بااندکي دقت در رفتار سياسي آمريکايي‌ها قابل رصد است. امادرکمترين حالت ودر صورت غير محتمل دانستن احتمال وقوع جنگ، آمريکايي‌ها به دنبال آنند تا با پيش گرفتن روشي پلکاني‌، ايران را کاملا به حالت ايزوله درآورند.

اگرچه از ديد نگارنده چنين حالتي با توجه به مرزهاي گسترده زميني و دريايي ايران و همچنين موقعيت برترژئوپليتيک و ژئو پلي نوميک اين کشور بسيار بعيد مي‌نمايد، اما بي ترديد آمريکايي‌ها تمام کوشش خود را براي رسيدن به اين منظور به کار خواهند بست. در پايان، اين پرسش مطرح مي‌گردد که اين تحريم‌ها تاچه هنگام تداوم خواهند يافت؟ براي پاسخ به اين پرسش بايد توجه کرد که تحريم‌هاي ايران مي‌تواند درنقش شمشيري دولبه پديدار شوند. اين تحريم‌ها هم اقتصاد ايران وهم اقتصاد غرب را مورد آسيب قرارخواهند داد. اگرچه دوطرف درروندي طبيعي مي‌کوشند تا اثرات اين تحريم‌ها را بر اقتصادشان ناچيز نشان دهند، اما بي گمان تحريم کشوري که در مهم ترين منطقه ژئوپلي نوميک جهان قرار دارد، با اين گستره بزرگ ومنابع عظيمي که دراختيار دارد مي‌تواند درچرخه اقتصادي جهان ايجاد خلل وازهم گسيختگي کند.

اين بسيار ساده لوحانه خواهد بود که مدل تحريمي کره شمالي را درمورد ايران نسخه اي کارآمد بدانيم.اما ازسويي ديگر نبايد فراموش نمود که غرب به رهبري ايالات متحده براي رسيدن به اجماع کنوني درراستاي تحريم ايران، پول، زمان وهزينه بسياري را صرف نموده است.

بنابراين شايد دور از حقيقت نباشد اگر بگوييم که ايران وغرب در رويارويي سياسي با يکديگر هردو به بن بستي غير قابل پيش بيني رسيده‌اند. غرب وايران در راهي گام گذاشته‌اند که بازگشت از آن جز با اعتماد سازي نسبت به اهداف طرفين درهمه زمينه‌ها امکان پذير نخواهد بود.

متخصص علوم رفتاري


نسخه چاپي ارسال به دوستان