نسخه شماره 2971 - 1391/05/04 -

 نقش عبادي سياسي نماز جمعه 
نويسنده : محمدحسن باقري- امام جمعه چابکسر

 در روز جمعه بهترين و گرامي ترين عمل به پيشگاه خداوند متعال نماز عبادي سياسي جمعه است.

نماز عبادي سياسي جمعه براي مسلمانان بسيار کارساز و مشکل گشا است و در احقاق حقوق مسلمين، روشنگري اجتماعي، سياسي، اقتصادي، اخلاقي، فکري و... بسيار موثر است.

امروز بهترين و پربارترين نمازجمعه دنياي اسلام نماز جمعه ايران اسلامي است که باشکوه و عظمت خاصي برگزار مي‌شود. نماز جمعه فريضه‌اي است که خداوند تبارک و تعالي به آن تکيه دارد و در قرآن مجيد بيشترين توصيه را در اقامه نماز جمعه و شرکت در آن دارد.

«يا ايهاالذين آمنوا اذا نودي للصلوه من يوم الجمعه فاسعوا الي ذکر الله و ذرالبيع ذلکم خير لکم ان کنتم تعلمون» اي کساني که ايمان آورده‌ايد هنگامي که براي نماز روز جمعه اذان گفته مي‌شود به سوي ذکر خدا (خطبه و نماز جمعه) بشتابيد و خريد و فروش را رها کنيد که اين براي شما بهتر است اگر مي‌دانستيد»(1)

نودي از ماده «ندا» به معني بانگ برآوردن است و در اينجا به معني اذان است زيرا در اسلام ندايي براي نماز جز اذان نداريم. چنانکه در آيه 58 سوره مائده نيز مي‌خوانيم:

«و اذانا ديتم الي الصلوه اتخذوها هزوا و لعباذلک بانهم قوم لايعقلون.»

هنگامي که مردم را به سوي نماز مي‌خوانيد (و اذان مي‌گوييد) آن را مسخره و بازي مي‌گيرند اين به خاطر آن است که آنها قومي هستند بي عقل.»

به اين ترتيب هنگامي که صداي اذان نمازجمعه بلندمي‌شود مردم موظفند کسب و کار را رها کرده به سوي نماز که مهمترين ياد خدا است بشتابند.

جمله ذلکم خير لکم... اشاره به اين است که اقامه نماز‌جمعه و ترک کسب و کار در اين موقع منافع مهمي‌براي مسلمانان دربردارد اگر درست پيرامون آن بينديشند وگرنه خداوند از همگان بي‌نياز و برهمه مشفق ‌است. (2)

در احاديث اسلامي نيز تاکيدهاي فراواني در اين زمينه وارد شده است ازجمله خطبه‌اي که عامه و خاصه آن را از پيامبر عظيم‌الشان اسلام حضرت محمدبن عبدالله (ص) نقل کرده‌اند که ضرورت برگزاري و اقامه نماز عبادي سياسي جمعه را به شدت توصيه کرده‌اند.

«ان الله سبحانه و تعالي فرض عليکم الجمعه في عامه هذا في شهري هذا في ساعتي هذه فريضه مکتوبه فمن ترکها في حياتي و بعد مماتي الي يوم القيمه جحودا لها و استخفافا بحقها فلا جمع الله شمله و لابارک الله له في امره الا لاصلاه له الا لاحج له الا لا صحقه له لابرکه له الا ان يتوب فان تاب تاب الله عليه»

همانا خداوند سبحان و تعالي نماز جمعه را بر شما از همين سال و از همين ماه و از همين ساعت فرض و واجب نمود پس کسي که آن را در حال حيات من و بعد از رحلت من تا روز قيامت از راه انکار يا استخفاف ترک نمايد خداوند پريشاني او را جمع نگرداند و به عمر و مال او برکت ندهد و مبارکش نگرداند آگاه باشيد چنين آدمي (با اين بي‌اعتنايي به نماز جمعه) نمازي براي او نيست حجي براي او نيست صدقه او قبول نمي‌گردد اموال او برکت ندارد تا اين که توبه کرده و از کرده خود پشيمان شود و اگر توبه کند خداوند توبه‌اش را پذيرفته و قبول نمايد.»(3)

حضرت اميرالمومنين علي(ع) در وصاياي خويش به يار وفادارش حارث همداني چنين مي‌فرمايد:

اي حارث در روز جمعه قبل از نماز جمعه براي مسافرت حرکت مکن مگر اينکه در راه خدا و يا کاري که ناگزيري انجام دهي به مسافرت بروي در تمام کارهاي خود از خدا اطاعت کن زيرا فرمانبرداري از خدا بهترين اطاعت‌هاست.

اي حارث به خودت براي عبادت حيله بزن و با خودت(براي تربيت نفس خود) مدارا کن روح خود را تحت فشار قرار مده و به هنگام آزادي و نشاط او را براي اداهاي مستحب درياب در کارهاي واجب نگاه به نشاط خود مکن زيرا بايد آن را به موقع انجام دهي(خواه نشاط داشته باشي و خواه نداشته باشي).»(4) در اين خطبه مولا علي(ع) توصيه اکيد و لازم را در اقامه نماز جمعه و برگزار نمودن آن نموده و تاکيد فرموده که بدون عذر موجه در روز جمعه قبل از نماز جمعه به سفر نرود و اهميت شرکت در نماز جمعه و اطاعت خداوند بزرگ را در اين عبادت سياسي گوشزد فرموده است. امتيازات و ثواب فراواني براي شرکت کنندگان در نماز جمعه است که مومنين و مسلمانان متعهد به اين ثواب‌ها راغب باشند و بدون عذر و کار لازمي نماز جمعه از آنها فوت نشود.

حضرت امام باقرالعلوم(ع) مي‌فرمايند:

«صلاه الجمعه فريضه و الاجتماع اليها فريضه مع‌الامام فان ترک رجل من غير عله ثلاث جمع فقد ترک ثلث فرائض و لايدع ثلاث فرائض من غير عله الامنافق.

نماز جمعه فريضه است و تجمع و اجتماع در نماز جمعه با امام نيز فريضه ديگر است پس اگر کسي نماز جمعه را در سه جمعه بدون عذر و علت ترک کند سه فريضه را ترک نموده است و رها نمي‌کند سه فريضه را بدون علتي و عذري مگر منافق.»(5)

اگر مساکين از فوز عظماي حج و ثواب وافر آن محرومند اگر فيض بزرگ زيارت خانه خدا نصيب فقراء نمي‌گردد مي‌توانند با اقامه نماز جمعه آن کمبودهاي معنوي را جبران نمايند.

قال الصادق(ع):

«جاء اعرابي الي النبي(ص) يقال له قليب فقال يا رسول الله(ص) اني تهيات الي الحج کذا و کذا مره فما قدرلي فقال يا قليب عليک بالجمعه فانها حج المساکين.

مرد اعرابي که به او قليب مي‌گفتند به محضر رسول خدا(ص) شرفياب شد عرض کرد يا رسول الله(ص) من چند مرتبه براي حج آماده شده‌ام ولي مقدر نشده که به حج بروم پيامبر(ص) فرمود: اي قليب بر تو باد به حضور در نماز جمعه زيرا که نماز جمعه حج مساکين است.»(6)

خطيب و امام جمعه مسلمين موظف است نيازمندي‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و مشکلات مسلمانان داخلي و خارجي را بيان و اظهار نمايد.

حضرت امام خميني بنيانگذار نظام مقدس جمهوري اسلامي(ره) در تحرير الوسيله چنين بيان مي‌فرمايند:

سزاوار است که امام جمعه در ضمن خطبه‌اش آنچه که به مصلحت دين و دنياي مسلمانان است بيان دارد و از آنچه در کشورهاي اسلامي و غيراسلامي مي‌گذرد به زيان يا سود آنان است و آنچه را که مسلمانان در زندگي دنيوي و اخروي به آن نياز دارند مطلع سازد و از امور سياسي و اقتصادي که در استقلال و آزادي آنان دخالت دارد و چگونگي رفتار آنها با ساير ملت‌ها سخن گويد و آنان را از مداخله دولت‌هاي ظالم و استعمارگر در امور سياسي و اقتصادي که منجر به استعمار و استثمار آنان است آگاه گرداند خلاصه نماز جمعه و دو خطبه آن مانند حج و عيدين و... از مواقف عظيمه براي مسلمانان است ولي متاسفانه مسلمانان از وظائف و مواقف سياسي اين عبادت غافل و ناآگاهند در صورتي که هرکس با اندک مطالعه و دقت در احکام کشوري، سياسي، اجتماعي و اقتصادي اسلام در مي‌يابد که اسلام دين سياست است و کسي که دين را از سياست جدا مي‌داند نادان است که نه اسلام را مي‌شناسد و نه سياست را.(7)

مقام معظم رهبري حضرت آيت‌الله خامنه‌اي در پانزدهمين گردهمايي سراسري ائمه جمعه در سال امام اميرالمومنين علي(ع) مهمترين کار امامت جمعه را شناخت دانستند و فرمودند:

کار امامت جمعه از جمله مهمترين بخش‌هاي اين قضيه است زمان را بايد شناخت، زبان را بايد شناخت، مخاطب را بايد شناخت، شبهه مورد نظر را که در ذهن او بذرافشاني شده است بايد شناخت.

نياز او را که به چه مطلبي نياز دارد بايد شناخت، طريقه دفاع درست را بايد شناخت، گاهي بعضي از دفاع‌ها موجب مي‌شود که طرف در اشکال وسوسه‌اي خود پابرجاتر شود چون دفاع، دفاع سستي است اشکال را در ذهن طرف مقابل مستحکم مي‌کند اين چيزها چيزهاي خيلي مهمي است، بسيار حساس است، اين وظيفه بسيار سنگين است، بحمدالله جامعه مسوول امامت جمعه از شخصيت‌هاي برجسته، از فکرهاي بلند از جوان‌هاي با ابتکار، از پيران مجرب تشکيل شده است که مي‌توانند اين کارها را بکنند و همه دستگاه‌ها هم بايستي کمک کنند.(8)

1- سوره جمعه، آيه 11

2- استفاده از تفسير نمونه، جلد 24، صفحه 125 و 126

3-نماز از ديدگاه قرآن و حديث، صفحه 82، نقل از عوالي اللئالي ابن جمهور احسايي، جلد2، صفحه 219

4-نهج البلاغه، دکتر صبحي، صالح‌نامه 69 به حارث همداني

5-وسائل الشيعه، جلد5، صفحه4،حديث8

6-وسائل الشيعه، جلد5،صفحه 5

7-تحرير الوسيله،جلد1، صفحه 145

8-کتاب گزارش پانزدهمين گردهمايي،صفحه33


نسخه چاپي ارسال به دوستان