نسخه شماره 4086 - 1395/04/27 -

«مردم‌سالاري» بررسي مي‌کند
کودتـاي نـافرجـام در ترکيـه
رسانه‌هاي جهان درباره کودتاي ترکيه چه گفتند؟ کودتا در نيمه شب
روايت روزنامه‌هاي ترکيه از کودتا
خيانت آخر


پاسخ به 5 پرسش کليدي درباره کودتاي ترکيه


تروريسم بي‌مرز!


دلايل شکست کودتا در ترکيه

شورش نظامي ‌در ارتش ترکيه شکست خورد
نمايش کودتاي عقيم عليه اردوغان


شيرين کامي آقاي سيبيلو


معرفي معاون استراتژيک ترامپ


مسئوليت داعش در حمله تروريستي نيس


هشدار استقلال‌طلبي اسکاتلند


حقوق بشر


رويداد


 «مردم‌سالاري» بررسي مي‌کند
 کودتـاي نـافرجـام در ترکيـه  
 رسانه‌هاي جهان درباره کودتاي ترکيه چه گفتند؟ کودتا در نيمه شب

گروه سياسي‌: اولين ساعات شنبه 26 خرداد ؛ هنوز خبر فاجعه نيس فرانسه تازه بود که خبري تازه رسانه‌هاي دنيا را به تسخير خود در آورد: کودتا در ترکيه‌. در ايران، مردم شب زنده دار از طريق شبکه‌هاي اجتماعي خبرها، شايعات و شوخي‌ها در اين زمينه را مي‌شنيدند و دست به دست مي‌کردند. اولين خبرها از سقوط دولت قانوني ترکيه حکايت مي‌کرد اما به مرور و ظرف يکي دو ساعت، اخبار و گزارش‌ها گوياي شکست کودتا در پي حضور موثر مردم ترکيه در حمايت از دولت اردوغان بود. گفته شده که در اين حوادث 265 نفر کشته و بيش‌از 1400 نفر زخمي‌شده‌اند و بيشتر تلفات انساني مربوط به درگيري‌ها در آنکارا است. صبح هنگام، زمان آغاز کار روزانه در ترکيه، داستان کودتاي شبانه پايان يافته بود و از آن فقط حجم انبوهي از گزارش، عکس و ويدئو در جهان منتشر شده بود؛ و شايد تنها نتيجه اين اقدام نافرجام بخشي از ارتش ترکيه اين باشد که مجازات اعدام بار ديگر در ترکيه قانوني شود‌. ديروز نخست‌وزير ترکيه در مصاحبه‌اي گفت که دولت ترکيه اکنون در فکر قانوني کردن دوباره مجازات اعدام در اين کشور است که پيش‌از اين ملغي شده بود. تحليل اين کودتا اما هنوز پايان نيافته است‌؛ اينکه واقعا چه کساني پشت اين کودتا بودند و چه اهدافي را دنبال مي‌کردند ؟ در پاسخ به اين سوال، بعضي تحليلگران اين کودتا را يک تصفيه حساب درون گروهي دانستند که بازيگران آن، دانسته يا ندانسته اهداف بعضي صاحبان قدرت در ترکيه را دنبال مي‌کردند‌. اين تحليل اگر چه جذابيت‌هايي دارد اما به نظر مي‌رسد چندان منطبق بر واقعيت نباشد. تحليل ديگر اين است که اين کودتا در پي چرخش‌هايي در سياست‌هاي اردوغان بخصوص در پي نزديکي او به روسيه‌، از سوي بعضي افراطيون و تندروها صورت گرفت که خوشبختانه به نتيجه نرسيد‌؛ و گروهي ديگر از تحليل گران نيز با اشاره به سابقه کودتاهاي نظامي‌در ترکيه، اين کودتاي نافرجام را تلاشي براي کسب قدرت بيشتر توسط نظاميان در ترکيه دانستند. موضع ايران در اين ميان، حمايت از دولت قانوني ترکيه و محکوميت هر نوع دخالت نظاميان است . بدون شک اردوغان با توجه به اين کودتا دانست که تا وقتي از پشتيباني مردم کشورش برخوردار باشد مي‌تواند حکومتش را ادامه دهد‌ و حکومت قانوني حکومتي است که مردم آن را همراهي مي‌کنند‌؛ اما اين وضعيت مختص ترکيه نيست‌. اردوغان بايد بپذيرد که اگر در ترکيه دولت قانوني را نبايد و نمي‌توان با اسلحه تغيير داد، در سوريه هم چنين است‌؛ که اگر متوجه اين واقعيت شود بايد گفت که کودتاي نافرجام در ترکيه برکاتي براي منطقه خواهد داشت.

اخبار و تحليل‌هاي مربوط به اتفاقات ترکيه را در صفحات 7، 8، 9، 14 و 15 امروز مردم‌سالاري بخوانيد.

جمعه شب در حالي که جهان هنوز بعد از حادثه تروريستي نيس فرانسه در شوک بود، خبر کودتاي ارتش در ترکيه زلزله خبري ديگري را ايجاد کرد که با وجود نيمه تعطيل بودن خبرگزاري‌هاي رسمي، بازتاب گسترده‌اي در رسانه‌هاي جهان داشت و از همان موقع تا حالا بسياري از رسانه‌هاي مطرح، پوشش گسترده کودتا را در ترکيه دنبال کردند و به مخاطبانشان گزارش لحظه به لحظه دادند.

وب‌سايت گاردين با اشاره به اين که کودتاي اخير در ترکيه باعث گسترده شدن ترس و وحشت در خاورميانه شده، از حرکت تانک‌ها در اطراف پارلمان ترکيه خبر داده و نوشته با وجود حرکت جت‌هاي جنگنده و تيراندازي در دو شهر استانبول و آنکارا، نتيجه کودتا هنوز نامعلوم است هرچند گزارش‌هاي اوليه حاکي از اين است که کودتاي نظامي‌با شکست مواجه شده است. گاردين همچنين در گزارش ديگري با اشاره به سخن رجب طيب اردوغان که گفته بود کودتا از پنسيلوانيا هدايت مي‌شود، به معرفي فتح‌الله گولن پرداخته است. به نوشته گاردين، جدال بين اسلامگرايان و مدرنيست‌هاي ترکيه همواره در جريان بوده و ارتش به طور سنتي از مدرنيسم در ترکيه حمايت مي‌کرده است. گاردين به نقل از منابع آگاه، عنوان کرده که از دقايق ابتدايي کودتا، ارتباط بين نظاميان کودتاکننده و گولن در پنسيلوانيا آشکار بوده است.اگرچه گولن کمي‌بعد در پيامي‌کودتا را محکوم کرد و به نوعي اين اتهام را رد کرد.

نيويورک تايمز هم گزارش داده که در جريان کودتاي جمعه شب 195 نفر کشته و تا‌کنون بيش از 1500 نفر زخمي ‌شده‌اند. به نوشته نيويورک تايمز، کودتاي جمعه شب، ترکيه را وارد شبي سراسر ترس و وحشت کرد و حکومت رجب طيب اردوغان را مورد تهديد قرار داد. اين وب‌سايت همچنين به نقل از اردوغان نوشته که کودتاي عده قليلي از نظاميان نتوانسته است امنيت و اتحاد ترکيه را به خطر بيندازد.

نيويورک تايمز نوشته کودتاچيان قصد ترور آقاي اردوغان را داشته‌اند اما در اين اقدام موفق نبودند. پس از کودتا نيز طرفداران اردوغان به حمايت از او به خيابان‌ها ريختند و تا صبح شنبه در خيابان ماندند و اجازه تحرک بيشتر به نظاميان را ندادند.

سايت مجله تايمز هم خبر کودتا در ترکيه را در رأس اخبار خود قرار داده و در گزارشي تحليلي نوشته که چطور ارتش ترکيه به روي موافقان اردوغان و مخالفان کودتا که در خيابان‌ها جمع شده بودند، آتش گشوده است. تايمز خبر داده که با وجود ناآرامي‌در ترکيه، کودتا پايان يافته و نزديک به 3 هزار نفر از پرسنل ارتش به دليل دست داشتن در کودتا دستگير شده اند. تايمز همچنين از کشته شدن تعدادي از افسران و ژنرال‌هاي ارتش ترکيه در جريان کودتا خبر داده است.

تايمز نوشته اين نخستين کودتاي ترکيه از سال 1980 است و پس از روي کار آمدن ترکيه مدرن، چهارمين باري است که در اين کشور، کودتاي نظامي‌صورت مي‌گيرد. تايمز در گزارش ديگري، فعاليت‌هاي 10 سال گذشته رجب طيب اردوغان در ترکيه را مورد تحليل قرار داده و نوشته شايد رژيم آقاي اردوغان راه خود را گم کرده باشد.

سايت فيگارو هم به نقل از اردوغان نوشته که کودتاکنندگان بهاي سنگيني را براي اين اقدام خود خواهند پرداخت. فيگارو نيز ضمن گزارش لحظه به لحظه کودتاي ترکيه، فايل تصويري نشست خبري اردوغان در فرودگاه آتاتورک استانبول و محکوميت کودتاي ارتش را روي خروجي خود قرار داده است.

سي ان ان هم با تيتر درشت «کودتا تمام شد» به بررسي وقايع استانبول و آنکارا پرداخته است. اين وب سايت نيز با پوشش لحظه به لحظه خبر، عکس و فيلم‌هاي زيادي را از شهرهاي مختلف ترکيه و واکنش‌هاي رسمي‌ به موضوع کودتا پوشش داده است. سي ان ان نوشته پس از يک شب وحشت و ترور در ترکيه، رجب طيب اردوغان صبح ديروز اعلام کرد که کودتا پايان يافته و دولت اردوغان اداره امور را در دست دارد اما هنوز صداي گلوله و آتش در شهرهاي استانبول و آنکارا شنيده مي‌شود و برخي نظاميان کودتاکننده دست از مقاومت برنداشته‌اند.

به نوشته سي ان ان، بر اثر کودتاي جمعه شب گذشته دست کم 90 نفر در نقاط مختلف ترکيه کشته شدند و 1000 نفر هم مجروح شده‌اند.

رويترز هم عکس‌هايي از هجوم تانک‌ها و مردم به خيابان‌ها را منتشر کرده و با تيتر «ارتش شکست خورد، اردوغان بازگشت» به بازخواني کودتاي نظاميان پرداخته است. رويترز به نقل از اردوغان نوشته ترکيه همچنان در آرامش باقي مي‌ماند و تاکيد کرده هرچند هنوز هم مي‌توان آثاري از خشونت‌ها را در ترکيه ديد اما کودتا پايان يافته و جمع شدن هزاران طرفدار پرچم به دست اردوغان در اطراف فرودگاه آتاتورک- محل برگزاري نشست خبري اردوغان- و خيابان‌هاي ترکيه نشان مي‌دهد دولت همچنان اداره امور را در دست دارد.

سايت بي بي سي انگليسي هم از دستگيري گسترده مقامات ارتش ترکيه پس از اين کودتاي ناکام خبر داده است. بي بي سي نوشته بيش از 2800 سرباز ارتش از جمله تعدادي از مقامات بلند پايه ارتش دستگير شده‌اند. صداي انفجار و آتش در طول شب در شهرهاي استانبول و آنکارا شنيده مي‌شد و هزاران ترک با فراخوان رجب طيب اردوغان به خيابان‌ها ريختند تا از دولت حمايت کنند.

بر اساس گزارش بي بي سي، آقاي اردوغان، فتح‌الله گولن را مسئول کودتا دانسته هرچند آقاي گولن هرگونه ارتباط با کودتاي نظامي‌ترکيه را رد کرده و گفته در اين کودتا دست نداشته است.

بي بي سي نوشته همه چيز از جمعه شب شروع شد، زماني که تانک‌ها دو پل اصلي شهر استانبول را به تسخير خود درآوردند؛ نيروهاي ارتش در همه خيابان‌ها ديده مي‌شدند و جت‌هاي نظامي‌با ارتفاع کمي‌از شهر آنکارا پرواز مي‌کردند. بلافاصله ارتش بيانيه‌اي صادر کرد و از حرکت خود در راستاي ايجاد صلح و دموکراسي ياد کرد. آقاي اردوغان نيز با استفاده از تلفن همراهش در پيامي‌تصويري از مردم خواست به خيابان‌ها بيايند و خودش هم -که در تعطيلات به سر مي‌برد- به استانبول پرواز کرد و در فرودگاه آتاتورک با محکوم کردن کودتاچيان گفت که ارتش بهاي سنگيني براي کودتا خواهد پرداخت.

وب‌سايت اکونوميست هم کودتاي ترکيه را در راس اخبار خود قرار داده و ضمن شرح وقايع جمعه شب که منجر به کودتاي ارتش شد؛ نگاهي هم به سياست‌هاي رجب طيب اردوغان انداخته و نوشته: درست است که اين کودتا شکست خورد اما اين کودتا به ترکيه يادآور مي‌شود هميشه بايد جانب احتياط را رعايت کند و آقاي اردوغان هم بايد مراقب دشمنان داخلي اش باشد.

وب‌سايت نيوزويک هم در گزارشي با عنوان «چه کسي ‌و چرا کودتا کرد؟» به بازخواني وقايع ترکيه پرداخته و نوشته است: آنچه ما از گروه پشت سر کودتاکنندگان مي‌دانيم، اين است که آنها توانستند تعداد زيادي از ارتش را بسيج کنند و جت‌هاي نظامي‌را در بالاي سر آنکارا به پرواز دربياورند؛ نيروي اصلي حمايت کننده کودتاگران در ارتش مشخص نيست اما اين ارتش، خود را ارتش برقرارکننده صلح در کشور ناميده بود. سايت راشاتودي هم در چند گزارش مفصل به گزارش لحظه به لحظه وقايع ترکيه پرداخته و سخنراني رجب طيب اردوغان در فرودگاه آتاتورک را پوشش داده است. راشاتودي، تعداد کشته و زخمي ‌شدگان را نيز منعکس کرده و خبر داده که تعداد زيادي از سربازان و مقامات ارتش ترکيه بازداشت شده‌اند. راشاتودي همچنين به نقل از خبرنگاران محلي ترکيه گزارش کرده که مردم ترکيه با کودتاچيان همراه نشده و عموما از دولت رجب طيب اردوغان حمايت کرده‌اند.


 روايت روزنامه‌هاي ترکيه از کودتا
 خيانت آخر 

خبر به يکباره منتشر شد، کودتا در ترکيه. آنچه پديده جديدي در ترکيه و تاريخ اين کشور نيست. اما بعد از تثبيت حکومت حزب عدالت توسعه در دهه اول قرن بيست و يکم و تسويه‌هايي که در نيروهاي نظامي صورت گرفته بود، کمتر کسي فکر مي‌کرد ترکيه بار ديگر خود را به آغوش نظاميان بيندازد. به هر حال ديشب ترکيه کانون توجه رسانه‌هاي بزرگ و کوچک بود، از خبرگزاري‌هاي بين‌المللي تا حتي کانال‌هاي غيرخبري تلگرامي همه روي ترکيه و حوادث التهاب آور آن متمرکز شده بودند. پرواز جنگنده‌ها بر فراز استانبول و آنکارا و پيشروي تانک‌ها و نظاميان، و ورود نظاميان به ساختمان تلويزيون دولتي ترکيه و قرائت بيانيه کودتاگران توسط گوينده شبکه تي آر تي شايد براي برخي تحليلگران به معناي پايان دولت عدالت و توسعه و به عبارتي پايان حکومت اردوغان بر ترکيه بود. شايعات فرار و پناهندگي اردوغان قوت مي‌گرفت تا اين که او در پيامي اسکايپي به ملت ترکيه به شايعات پايان داد و از ملت خواست تا براي حمايت از دموکراسي و دولت به خيابان‌ها بيايند؛ درخواستي که از سوي مردم نيز مورد استقبال قرار گرفت. تعدادي از روزنامه‌هاي امروز ترکيه اين ماجرا را پوشش داده‌اند و تمام موضوعات ديگر به نوعي تحت‌الشعاع اين حادثه مهم و ملي براي آنها قرار گرفته است. در اين ميان روزنامه‌هايي هم بودند که کودتاي ديشب ترکيه را نتوانسته‌اند در نسخه چاپي خود پوشش دهند. آنچه در روزنامه‌هاي امروز ترکيه جالب است يکدستي تقريبي در پرداختن به موضوع و محکوم کردن کودتا است که با توجه به موضع‌گيري‌هاي احزاب مختلف ترکيه و منتقدان اردوغان در رد اين حادثه قابل پذيرش است.

روزنامه مليت تيتر «شب فوق‌العاده» را براي حوادث ديشب ترکيه انتخاب کرد. اين روزنامه در روتيتر خود از طراحي عمليات کودتا توسط گروهي از نظاميان در داخل ارتش خبر داد. پرواز جنگنده‌ها بر فراز آنکارا و حضور تانک‌ها در استانبول جزئياتي است که مليت از حوادث ديشب انتخاب کرد. اين روزنامه همچنين از کشته شدن 17 نفر در آنکارا و کشته و زخمي شدن تعداد زيادي در استانبول خبر داد.

اين روزنامه از نخست وزير ترکيه نيز مطلبي را به عنوان تيتر انتخاب کرده است که در آن بن علي يلديريم گفته «اجازه کودتا نخواهيم داد». يلديريم از ياغي گري برخي از نظاميان گفت و ابتکار عمل کودتا را متوجه گروهي از نظاميان دانست و تهديد کرد که تاوان سختي خواهند داد.

واکنش مردم ترکيه به اين کودتا اما بخش قابل توجه و مهمي از حوادث ديشب در ترکيه بود. اقدامي که در واقع از طرف رسانه‌ها و افراد مختلف به نوعي حمايت از دموکراسي تلقي شد. روزنامه مليت نيز حرکت مردم را با تيتر «در کنار دموکراسي هستيم» پوشش داد.

ارتشي‌هاي کودتاچي اما در ساعات ابتدايي کودتا از شبکه دولتي ترکيه بيانيه‌اي قرائت کردند که در صفحه اول اين روزنامه منتشر شد. گوينده شبکه تي آر تي بعد از پس گرفتن شبکه توسط مردم و دولتي‌ها گفت اين بيانيه را زير فشار تهديدها خوانده است.

کودتاي ديشب ترکيه از طرف بيشتر گروه‌ها، احزاب و حتي افراد منتقد اردوغان نظير عبدالله گل، فتح الله گولن، داوداوغلو، قليچ داراوغلو و دميرتاش محکوم شد و بر حاکميت مردم و دموکراسي در ترکيه تآکيد کردند. روزنامه مليت در اين ميان موضع دولت باغچه لي رهبر حزب MHP را در صفحه اول خود منتشر کرد که گفته به هيچ وجه اين اقدام را نمي‌پذيرند و در کنار حکومت جمهوري ترکيه باقي خواهند ماند.

تصاوير چند تن از نظاميان دستگير شده در حوادث ديشب نيز در صفحه اول مليت منتشر شده است. نظامياني که به نوشته مليت قصد داشته‌اند وارد ساختمان رياست جمهوري شوند.

«خيانت آخر» تيتر روزنامه وطن ترکيه است. اين روزنامه با تصاويري از حضور مردم در خيابان‌ها و روي تانک‌هاي نظاميان نوشت که در چهار ساعت به کودتا خاتمه داده شد. تيتر مهم ديگر روزنامه وطن مربوط به واکنش اردوغان نسبت به اين حرکت نظاميان است. وطن تيتر «هزينه‌اش را خواهند داد» از صحبت‌هاي اردوغان انتخاب کرد.

«دموکراسي پيروز شد» تيتر ديگري از صفحه اول اين روزنامه است که در کنار تصويري از حضور مردم در شهر ازمير کار شده است. «نظاميان بر روي پل آتش گشودند: دو نفر کشته شد» و «طولاني‌ترين شب» تيترهاي ديگري هستند که در صفحه اول کار شده است. واکنش کمال قليچ داراوغلو نيز در اين روزنامه پوشش داده شده است. رهبر بزرگترين حزب مخالف دولت به حوادث مشابه در تاريخ ترکيه اشاره کرده و گفته است: از اين کودتاها بسيار تجربه کرده‌ايم. رهبر ديگر حزب ترکيه يعني حزب حرکت ملي نيز از محکوميت کودتا گفته است. نخست وزير ترکيه هم گفته با اين اقدامات به دموکراسي ضربه زده مي‌شود.

روزنامه ملي ترکيه در تيتر اول خود به پيروزي مردم اشاره کرد. اين روزنامه در تيتر خود نوشت: «وطن و ملت پيروز شدند». در قسمت بالاي اين روزنامه نيز جمله‌اي نوشته شده با اين عنوان که «صداي اذان صداي کودتاگران را خفه کرد»، اين مطلب اشاره به صداي اذاني دارد که ديشب در برخي از شهرهاي ترکيه براي بسيج مردمي عليه کودتاگران شنيده مي‌شد. در روتيتر آن هم نوشت: خيانت در تاريکي شب خود را نشان داد.

اردوغان ديروز بعد از کنترل دولت بر شرايط با مردم صحبت کرد و عامل اين اقدمات را مثل هميشه فتح‌الله گولن مخالف و منتقد اصلي حکومت عدالت توسعه دانست. اين روزنامه نيز از همين بخش از صحبت‌هاي اردوغان تيتر را انتخاب کرد و نوشت: « اين کشور نمي‌تواند از پنسيلوانيا مديريت شود». فتح‌الله گولن روحاني با نفوذ ترکيه‌اي هم اکنون در ايالت پنسيلوانيا آمريکا ساکن است.

بخشي از مواضع رهبر حزب سعادت ترکيه نيز در صفحه اول روزنامه ملي ترکيه انعکاس داشت. مصطفي کمالاک اين اقدام را محکوم کرد و گفت هيچ کودتايي نمي‌تواند مورد حمايت باشد.

صحبت‌هاي کمال قليچ داراغلو نيز در اين روزنامه منعکس شده است. رهبر حزب CHP از پايبندي به دموکراسي گفت و تآکيد کرد ما صاحب دموکراسي مان خواهيم بود.

اين روزنامه در انتهاي صفحه اول خود حمله به پارلمان را تيتر کرد. بخش‌هايي از ساختمان پارلمان ترکيه با بمب‌هايي که احتمالا از طرف تانک‌هاي ارتش شليک شده، آسيب ديده است.

«سيلي اراده ملت به کودتا» تيتري است که روزنامه صباح ترکيه نوشته است. اين روزنامه نيز واکنش مردم به کودتاي ديشب را برجسته کرده است و با انتشار تصاويري از اقدام مردم در اين زمينه نوشته است: مردم مقابل تانک‌ها درآمدند.

روزنامه زمان در تيتر اول نفرت خود نسبت به عاملان اين کودتا را نشان داده است. اين روزنامه که مدتي قبل توسط دولت اردوغان مصادره شد، تيتر نوشته است: «اراذل فاسد خون»: ملت اجازه مانور ندادند. اين روزنامه در بخش ديگري از مطالب خود به تصرف يکي از پل‌ها و فرودگاه‌هاي ترکيه در اين حادثه اشاره کرده و از شليک کودتاگران به طرف مردم و پليس گفته است.

تيتر ديگري که شايد با توجه به جاي آن در صفحه، از ديد مخاطب پنهان بماند و احتمالا انتخاب اين مکان براي آن عمدي بوده، درباره‌ تهديد فتح‌الله گولن است. کنان کيران نويسنده اين مطلب در تيتر خود گولن را به اعدام تهديد کرده و نوشته «فتح‌الله گولن اعدام خواهي شد». گولن هميشه متهم اصلي اقدامات عليه دولت بوده است ولي تاکنون اين گونه مورد خطاب واقع نشده بود. احتمالا از اين پس شاهد حملات سنگين‌تري نسبت به گولن و اطرافيانش در رسانه‌هاي حامي دولت ترکيه خواهيم بود.

مخالفت مردم با اقدام نظاميان کودتاگر نيز در اين روزنامه منعکس شده است و تيتر« مردم روي تانک‌ها رفتند» هم به اين موضوع اشاره مي‌کند.

روزنامه تقويم هم تهديد اردوغان و « هزينه سنگين» ارتشي‌هاي کودتاچي را تيتر يک کرد و در زير تيتر اصلي اين روزنامه نيز به دعوت اردوغان از مردم براي حمايت از دولت و کشور پرداخت:«خطاب به ملتم: به ميدان‌ها بياييد، ترکيه کشوري نيست که ارزان به اين گونه اقدامات فروخته شود؛ ترکيه کشوري نيست که از پنسيلوانيا مديريت شود.»

«قامتت را راست کن، خم نشو، اين ملت همراه توست» اين تيتر را کنار تصويري از حضور مردم در صفحه اول روزنامه تقويم مشاهده مي‌کنيم.

روزنامه يني بيرليک (اتحاد نو) ترکيه حادثه ديشب ترکيه را لکه‌اي سياه دانست و در تيتر آن را اقدام عليه دموکراسي ناميد.

تيتر ديگري که اين روزنامه نوشت مربوط يه استقبال مردم از دعوت اردوغان است. « اردوغان صدا زد، ملت به ميدان‌ها سرازير شد» تيتري است که اين روزنامه در توصيف شرايط ديشب در خيابان‌هاي ترکيه نوشت. اظهارات شخصيت‌هاي مهم سياسي ترکيه نيز در بخش ديگري از روزنامه منعکس شده است از اراده ملي رد صحبت‌هاي اردوغان تا حمايت از دموکراسي و وطن در موضع‌گيري‌هاي نخست وزير ترکيه.

روزنامه يني چاغ(وقت نو) نيز تيتر بزرگ « تلاش براي کودتا» را در صفحه اول خود نوشت. در يکي از تيترهاي اين روزنامه به تصرف چند ساعتي تلويزيون دولتي TRT و به پخش بيانيه کودتاگران از اين شبکه نيز اشاره شد.

اما ديگر روزنامه‌هاي ترکيه از مهمترين خبر و اتفاق کشور بازمانده‌اند. اين روزنامه‌ها بيشتر به پوشش خبري حادثه تروريستي فرانسه پرداخته‌اند. حادثه‌اي که با وضعيت به وجود آمده در ترکيه به حاشيه رفت. روزنامه‌هاي جمهوريت، طرف، تودي زمان، حريت، آنکارا و… از جمله روزنامه‌هايي هستند که اسير سرعت عمل کودتاگران و زمان آن شده‌اند.


 پاسخ به 5 پرسش کليدي درباره کودتاي ترکيه 
نويسنده : سعيد جعفري

نوزده سال از آخرين باري که ژنرال‌ها در ترکيه توانستند با فرآيندي غير‌دموکراتيک قدرت را در اين کشور تغيير دهند، گذشته است. جايي که در کودتاي پست مدرن 1997، ارتش اين کشور، توانست بدون خونريزي نجم‌الدين اربکان را از قدرت کنار بزند. از آن سالها بسيار گذشته و در اين سالها بسيار از قدرت نظاميان اين کشور کاسته شده است. مطابق موازين کپنهاک، ترکيه به سمت محدود کردن دخالت نيروهاي نظامي‌در روندهاي غير نظامي‌پيش رفته است. اما کودتاي 2016 را چگونه بايد مطالعه و تحليل کرد؟

1-‌ کار چه کسي بود؟

آن طور که در اخبار آمده بدنه مياني ارتش اين کودتا را مديريت و به انجام رسانده است. عدم حضور ژنرال‌هاي عاليرتبه در اين کارزار از تسويه نيروهاي غير سمپات به اردوغان و حکومت عدالت و توسعه مربوط مي‌شود. ژنرال‌هايي که عادت کرده بودند هر ده سال يکبار از روندهاي موجود در صحنه سياسي نگران شوند و ميراث آتاتورک را در معرض خطر ارزيابي کنند، مدت زمان نسبتا زيادي تحمل کردند تا يکبار ديگر پوتين‌هاي خود را به پا کنند و به خيابان‌ها بيايند و شهر را به تصرف خود در آورند.

2 - فتح الله گولن پشت اين ماجرا بود؟

آنها که از نقش داشتن فتح‌الله گولن در کودتاي اخير سخن گفتند، احتمالا اطلاع چنداني از مناسبات سياست و قدرت در ترکيه ندارند. فتح‌الله گولن که زماني متحد کلاسيک همين رجب طيب اردوغان بوده، هيچگاه روابط نزديکي با نظاميان و ارتش اين کشور نداشته است. اردوغان که به قدرت رسيدن خود را تا اندازه بسيار زيادي مديون و مرحون حمايت‌هاي پدر معنوي وقت خود (گولن) است در سالهاي اخير و با جدي شدن اختلافات ميان اين دو، تمام اقدامات عليه خود را به گولن و پنسيلوانيا نسبت داده است. اما کافيست کمي‌مناسبات قدرت در اين کشور را بشناسيد تا دريابيد گولن از کمترين دامنه نفوذي در بدنه نظاميان و ارتش اين کشور برخوردار است. گولن و اردوغان بدنه و دامنه مشترکي از حاميان دارند و طبقات سنتي، بازريان و مذهبي‌هاي ترکيه از گروه‌هاي اجتماعي به شمار مي‌روند که هم گولن و هم اردوغان روي آنها تاثير و نفوذ دارند.

بعيد نيست تلاش براي نسبت دادن اين کودتا به فتح‌الله گولن از سوي نيروهاي نزديک به اردوغان براي به حاشيه راندن هرچه بيشتر اين شخصيت ذي‌نفوذ در جامعه ترکيه صورت گرفته باشد.

3 - آيا اين يک کودتاي نمايشي بوده است؟

ساعاتي پس از انتشار اخبار مربوط به کودتا، تحليلي مبني بر عامدانه و نمايشي بودن اين کودتا از سوي رجب طيب اردوغان در رسانه‌هاي مجازي دست به دست شد. اما شواهد و قرائن اندکي براي اثبات اين فرضيه وجود دارد. جنگنده‌ها بر فراز شهر به پرواز در مي‌آيند. تانک‌ها شهر را اشغال مي‌کنند، تلويزيون ملي ترکيه تسخير مي‌شود و بيانيه ارتش از آن قرائت مي‌شود. تيراندازي در سطح شهر، انفجار در نزديکي پارلمان، اشغال فرودگاه، کشته شدن بيش از 160 تن، زخمي‌ شدن بيش از 1400 نفر و دستگيري بيش از 2800 نفر فقط براي نمايش اردوغان، کمي‌ هزينه زيادي نيست؟ براي اردوغاني که انتخابات پارلماني را با انواع اقسام راهکارهاي معمول و غير معمول برده است. دوره رياست جمهوري اش تازه آغاز شده است. هيچ تهديد امنيتي خارجي او و حکومتش را تهديد نمي‌کند. سياست خارجي‌اش را به تازگي رختي نو در انداخته و با دوستان قديم که دشمن شده بودند، از در آشتي در آمده. در اين شرايط چرا و با چه منطقي بايد دست به اين نمايش دوست نداشتني بزند؟ البته که از اين پس اقتدار و تسلط اردوغان بر امور بيشتر خواهد شد، اما شواهد براي اثبات نمايشي بودن اين کودتا اصلا قانع کننده نيست.

4 - تاثير کودتا بر آينده ترکيه چگونه خواهد بود؟

کودتا هم که واقعي بوده باشد، نمايش اردوغان در جذب و به صحنه آوردن نيروهايش ستودني است. او با يک تماس فيس تايمي ‌با تلفن همراه ورق را برگرداند. طرفداران هميشه در صحنه اش بار ديگر دست ياري به سوي مولايشان دراز کردند و اجازه ندادند دوران سياه کودتاها بار ديگر در اين کشور رخ نمايي کند. رهبران احزاب جمهوري‌خواه خلق و دموکراتيک خلق‌ها که اصلي‌ترين رقباي عدالت و توسعه به شمار مي‌روند به سرعت و پيش از اينکه نتيجه کودتا مشخص شود اين روند را محکوم کردند.

صلاح‌الدين دميرتاش که بيش از هر شخصيت سياسي ديگري در ماه‌هاي اخير اردوغان را به باد انتقاد گرفته هم از کودتا حمايت نکرد. اين نشان از آن دارد هرچند انتقادات جدي نسبت به عملکرد اردوغان وجود دارد، اما دليل نمي‌شود مخالفان، ارتش و نظاميان را به عدالت و توسعه‌اي که به هر حال از صندوق راي (ولو با تخلفاتي در برگزاري انتخابات) خارج شده، ترجيح دهند. به هر ترتيب پرواضح است که اين اتفاق به سود اردوغان و گسترش دامنه نفوذ او بر امورات کشور خواهد انجاميد. اين کودتاي نافرجام حتما اردوغان و ييلدريم را در پروسه تغيير قانون اساسي ترکيه و تبديل نظام پارلماني به رياستي ياري خواهد کرد.

5 - کداميک مطلوب ايران بود؟ وقوع کودتا يا نافرجامي‌اش؟

اين واقعيتي انکار‌ناپذير است که اردوغان در سالهاي اخير، ادبيات تندي در قبال ايران در پيش گرفته، سياست‌هايش در خصوص ما چندان دوستانه نبوده و نارضياتي‌ها و خصومت‌هايي را هم در تهران برانگيخته است.

همين اتفاق سبب شده برخي در ايران هر نوع تحت فشار قرار گرفتن اردوغان را مطلوب ارزيابي کنند و از هر شکستي که براي رجب طيب پيش آيد استقبال کنند. حال آنکه شايد اين نگاه چندان جامع نباشد.

آلترناتيو اردوغان و عدالت و توسعه که حزبي اسلامگرا هستند چيست؟ رجوع به تاريخ نه چندان دور نشان مي‌دهد روابط ايران و ترکيه در زمان حکمراني سکولارها و نظاميان اصلا مناسب نبوده است. دوران سليمان دميرل، مسعود ييلماز، تانسو چيلر و ... آينه خوبي براي توصيف روابط احتمالي ايران با نظاميان، سکولارها و لائيک‌هاي غير اسلامگرا است.

رصد مناسبات ايران و ترکيه طي چند دهه اخير هم نشان مي‌دهد بهترين مراودات ميان تهران و آنکارا از زمان روي کار آمدن حزب عدالت و توسعه رقم خورده است. از سوي ديگر فتح‌الله گولن که يکي ديگر از آلترناتيوهاي اردوغان و عدالت و توسعه است، فردي با باورهاي عميق مذهبي، ضد شيعه و ضد ايران است و قدرت گرفتن او، حتما کار را براي روابط دوجانبه دشوارتر خواهد کرد.

با اين وجود اردوغان حتما از اين پس با اعتماد به نفس بيشتري در سياست داخلي گام برخواهد داشت. از آنجا که سياست خارجي امتداد سياست داخلي است، اين اعتماد به نفس به محيط منطقه‌اي هم تسري خواهد يافت و کار براي مراوده با اين کشور به ويژه در پرونده‌هايي که اختلاف نظر جدي ميان ما و ترکيه وجود دارد دشوارتر هم خواهد شد.

ختم کلام اينکه بهتر بود هيچ کودتايي رخ نمي‌داد، اما حالا که رخ داده، همان بهتر که ناکام ماند، چرا که موفقيت کودتا با عنايت به بدنه اجتماعي حامي ‌اردوغان به معناي شدت گرفتن ناآرامي‌هاي شهري در اين کشور و ريشه گرفتن بحران کردي در مناطق شرقي آناتولي و احتمالا سرريز ناامني‌ها به مناطق غربي ايران مي‌بود. ضمن اينکه در شرايطي که منطقه آماده انفجار است و دور تا دور مرزهاي جمهوري اسلامي ‌ايران، تنش و ناآرامي‌و ناامني است که حرف اول و آخر را مي‌زند حتما افزوده شدن يک حوزه تازه بي‌ثباتي بحران خاورميانه را مهار نشدني‌تر مي‌کرد و احتمال تسري اين ناامني‌ها به درون مرزهاي ايران را بيشينه مي‌کرد.


 تروريسم بي‌مرز! 
نويسنده : مهدي مال‌مير

پاريس بار ديگر بر طشت خون نشست. در جشن ملي فرانسه و در يکي از ميدان‌هاي شهر «نيس» که هرساله ميعادگاه هزاران مسافر و جهانگرداست، جوان سي ‌و‌يک ساله فرانسوي تونسي‌تبار، با کاميوني به خيل جمعيت بي‌خبر از همه جا کوبيد و به يک روايت بيش از هشتاد کشته و ده‌ها مجروح و مصدوم بر جا گذاشت. اين حمله چنان جسارت آميز انجام گرفته که به گفته يکي از جان به در بردگان، مردمي‌که بر سر راه کاميون و راننده آدمکشش قرار داشتند، همانند ميله‌هاي بازي بولينگ يک به يک به هوا پرتاب مي‌شدند! گفته‌اند که ميدان تا چند ساعتي از بوي خون اجساد آکنده بود. فرانسوا اولاند رييس‌جمهوري فرانسه پس از اين حمله جنايت بار وضعيت اضطراري را براي مدت سه ماه ديگر در فرانسه تمديد کرد و هشدار داد که مبارزه با تروريست‌ها را در عراق و سوريه ادامه خواهد داد. هنوز تا زمان نوشته شدن اين يادداشت هيچ يک از گروه‌هاي تروريستي مسووليت حمله شب پنجشنبه را بر عهده نگرفته اند اما روش حمله وتبار تونسي راننده کاميون، نوک پيکان سوءظن‌ها را به سوي داعش چرخانده است. پس از عقب‌نشيني‌هاي پي در پي وکشته شدن يکي از فرماندهان ارشد داعش در دو، سه روز گذشته هيچ غير معقول نيست اگر بگوييم اين دست حملات به تلافي ناکامي‌ها وشکست‌هاي اخير داعش در جبهه سوريه صورت گرفته است. با اين همه اما، حمله پنجشنبه گذشته نشان مي‌دهد که تروريسم امروز پديده اي بي مرز است و هيچ کشوري نمي‌تواند از نيشِ پُر بلاي آن در امان باشد. امروز همان اندازه که مردم سوريه و عراق در کانون تهديد تروريست‌ها قرار گرفته‌اند، کشورهاي اروپايي نيز (بيش وکم) در معرض حملات کور تروريستي‌ها قراردارند.اگر در شب جشن ملي فرانسه‌ مي‌شود با کاميون چند تُني به جمعيت سرخوش کوبيد، پس مي‌شود بي‌درنگ اين نتيجه را گرفت که تروريسم امروز تنها مشکلِ عراق و سوريه ني ست و معضلي جهاني است. معضلي که همکاري وهمدلي همه کشورها را وراي اختلافات سياسي و اقتصادي مي‌طلبد. کم کاري‌هاي کشورهاي اروپايي و بويژه سازمان ملل متحد در برخورد با داعشيان و خام‌دستي‌هاي برخي کشورها در منطقه خاورميانه که پديده داعش وتروريست‌هاي تکفيري را فرصتي براي امتيازگيري‌ها ويارکشي‌هاي سياسي دانستند، سبب شده است که امروز جهاني از ترسِ حملات مرگبار گروه‌هاي تروريستي سرِ راحت بر بالين نگذارد.باليدن گروه‌هاي تروريستي که سرطان‌وار در حال درنورديدن پيکره جهاني هستند، نيازمند همکاري‌هاي اطلاعاتي و امنيتي همه کشورها است وهيچ کشوري به تنهايي قادر به شکستن شاخ غولِ تروريست‌ها نيست.قرن‌ها پيش از اين مولاي روم مردم يک جامعه را به سرنشينان يک کشتي تشبيه کرد، کشتي اي که در صورت غرق شدن، همه مسافران را چه فقير و چه غني و چه کوچک وبزرگ به دام هلاک مي‌افکند. جهان امروز نيز همان کشتي مورد نظر مولانا است که در صورت غرق شدن در درياي تروريسم همه کشور‌ها چه کشور‌هاي قدرتمند جهاني و چه کشور‌هاي ذره اي را متضرر خواهد کرد. کشته شدن مردمي‌که براي اندکي تفريح وجشن گرفتن در ميدان شهر نيس گرد هم آمده بودند البته تاسف بار و دلشکن است اما، تاسف بار تر آن است که بپنداريم مرگ فقط براي همسايه است و سراغي از ما نمي‌گيرد! شب پنجشنبه گذشته سوراخ ديگري در کشتي جهان پيدا شد که مي‌تواند در صورت عدم ترميم کار را به جاهاي باريک برساند و مگر نه اينکه به تعبير از ياد نرفتني مولوي « آب در کشتي هلاک کشتي است».


 دلايل شکست کودتا در ترکيه 
نويسنده : عبدالباري عطوان*

کودتاي نظامي‌در ترکيه شکست خورد زيرا تجربه دموکراتيک در فضاي ترکيه عميق‌تر شده و مفيد بودن خود را ثابت کرده و خود را در زمينه ثبات،امنيت و رشد اقتصادي نشان داد و کشور را در صف کشورهاي منطقه‌اي بزرگ قرار داد اما ترکيه اردوغان پس از کودتا با پيش از آن کاملا فرق مي‌کند و قطعا تغيير مي‌کند و نشانه‌هاي اين تغيير نمايان شده و ميراث خود را قطعا در روزها و ماه‌هاي آينده تحميل مي‌کند.

اينکه مخالفان با دولت متحد شوند و ارتش با ملت و دشمنان اردوغان نيز در کنار هم‌پيمانانش در رويارويي با اين کودتا قرار گيرند اين يعني آنها نه فقط پشت دولت بلکه در اردوگاه دموکراسي قرار گرفته‌اند.اين نخستين درسي است که اردوغان بايد آن را در کنار ديگر درس‌هايي که آنها را طي پنج سال اخير ناديده گرفت يا چشم خود را نسبت به آنها بست، بياموزد و گرنه کشور به سمت تکان‌هاي بزرگ يا کوچک ديگر مي‌رود.

اردوغان رئيس‌جمهوري ترکيه که همه اختيارات اجرايي و قانونگذاري را در اختيار خود گرفت و در سرکوب مخالفان و رسانه‌هاي سنتي و شبکه‌هاي اجتماعي پا را فراتر از حد گذاشت،اکنون بايد بداند که در اوج بحران همين رسانه‌ها از وي حمايت واقعي کردند زيرا به شبکه‌هاي اجتماعي فيس‌بوک،توييتر و اينترنت پناه برد؛ شبکه‌هايي که در دوره‌اي آنها را ناديده گرفت و پس از آن که کودتاچيان کنترل شبکه تلويزيوني دولتي تي‌آر‌تي را به دست گرفتند جايي به جز سي ان ان ترکيه پيدا نکرد تا نخستين سخنراني خود پخش کند.

ارتش ترکيه که با کودتاچيان مقابله کرد و رئيس‌اش در نخستين سخنراني‌اش گفت که زمان کودتاها طي شد و قابل بازگشت نيست،بار ديگر تاکيد کرد که ارتش ستون فقرات ثبات کشور، امنيت آن و نگهبان واقعي و ضامن فرانيد سياسي دموکراتيک است.اين موضع گيري ارتش باعث شد ملت ترکيه بار ديگر به آن اعتماد کند و از جايگاه ميهني بالايي برخوردار بشود که چه بسا بر تکثرگرايي حزبي پيشي بگيرد؛امري که اردوغان و غير از وي را وادار به اين مي‌کند که اين مساله را مورد توجه قرار دهند از اين جهت که پيش از انجام هر‌گونه اقدامي ‌در زمينه ماجراجويي‌هاي سياسي يا نظامي‌که امنيت کشور و منافعش را در معرض خطر قرار مي‌دهد، با فرمانده‌هانش رايزني و هماهنگي کند. با اين ديدگاه‌ها موافق نيستيم که مي‌گويد اردوغان از کودتاي نافرجام قوي تر خارج مي‌شود.بلکه بر اين باوريم که بسيار ضعيف تر از هر زماني در گذشته بيرون مي‌آيد.گزافه گويي نکرده ايم اگر بگوييم که وي فهميد که سياست‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي اخيرش در حال دادن نتيجه برعکس است و خطري براي ترکيه هستند به همين دليل بايد از بيشتر آنها عقب‌نشيني کرده و به سمت سياست صفر کردن مشکلات با همسايگان و گشودن کانال‌هاي گفت‌و‌گو با دشمنانش در سوريه، روسيه، عراق و مصر برود تا بتواند زهر کينه و نفرت را بگيرد و از خشم مردمي‌و نظامي ‌اجتناب کند.

موسسه نظامي‌ترکيه(ارتش) به خوبي از خطرات ماجراجويي‌هاي نظامي‌بررسي نشده آگاه است همانطور که به خوبي از حجم تلفات مادي و بشري که اين ماجراجويي‌ها در پي دارد آگاه است و اين خود ارتش است که ترکيه را به سمت عادي سازي روابط با مسکو و پيوستن به اردوگاه جنگ با تروريسم با جديت و نه با حرف زدن، هل داد.ارتش همچنين به خوبي از ابعاد طرح‌هاي کنوني براي تجزيه منطقه آگاه است؛طرح‌هايي که قطعا به ترکيه مي‌رسد و نخستين پيامد آن ايجاد نظام کُردي است. نزديکي به سوريه و مصر طي هفته‌هاي آينده سرعت مي‌گيرد و سخنان «بينالي ييلدريم»نخست وزير ترکيه در دو رزو پيش از کودتا درباره تمايل دولتش براي از سرگيري روابط با دمشق مهمترين نشانه آن است و احضار مسئولان کانال‌هاي مخالفان مصر نزديک به جنبش«اخوان‌المسلمين» و ابلاغ ضرورت توقف حمله به مصر و کشورهاي حاشيه خليج فارس از اراضي ترکيه تحول بسيار مهمي‌ است که حکايت از آغاز پاسخ مثبت به شروط مصر براي عادي‌‌سازي روابط ميان دو کشور دارد. اوضاع اقتصادي قوي که «نگين تاج »عصر اردوغاني بود، روز به روز ضعيف‌تر و متزلزل‌تر مي‌شود و لرزه‌هاي امنيتي پي در پي که در نتيجه انفجارهاي گروه‌هاي تروريستي در عمق ترکيه يا حملات حزب پ ک ک يا اخيرا به دليل کودتاي نافرجام نظامي‌صنعت گردشگري ترکيه را که ساليانه 36 ميليارد دلار درآمد به ارمغان مي‌آورد را نابود کرده است.اين حوادث بر چهره ترکيه به عنوان يکي از باثبات ترين کشورهاي خاورميانه که بيشترين جذب سرمايه‌هاي خارجي و داخلي با هم را دارد،بازتاب منفي دارد.

هنوز زود است که با قطع و يقين بگوييم که خطر پيش روي ترکيه با شکست کودتا از بين رفته است.اين خطر که مورد حمايت خارجي و داخلي است همچنان پا بر جاست و ما همچنين بر اين باور نيستيم که ملت ترکيه که بخش اعظم آن پشت دولت در رويارويي با کودتا و محافظت از دموکراسي قرار گرفت،آينده‌اي پر از سرکوب و مصادره آزادي‌ها و سياست‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي متکبرانه و احساسي و عجولانه را بپذيرد.

خطر تروريسم همچنان پا بر جاست و چه بسا بالا بگيرد و شورش نظامي‌ضربه مهلکي دريافت کرده است اما آتش آن زير خاکستر است و قدرت نظاميان بيشتر تقويت شد و با احزاب سياسي و خود حزب حاکم نيز بر سر به دست آوردن اعتماد و دل‌هاي ملت به رقابت مي‌پردازد و اين تحول خطرناک و بي‌سابقه‌اي در حيات سياسي ترکيه است. نمي‌خواهيم در حکم دادن عجول باشيم و احتياط بيشتري به خرج مي‌دهيم و بر خود لازم مي‌دانيم که به عرب‌ها که پس از انتشار اخبار شکست کودتا نفس راحتي کشيدند بگوييم که بايد درنگ کنند و نفس‌هاي خود را نگه دارند زيرا آن چه در ترکيه رخ داد مساله داخلي است و هيچ ربطي به آنها ندارد و چه بسا براي آرزوها و تمايل‌هاي آن نتايجي برعکس بدهد زيرا تغيير در سياست‌ها و رويکردها و موضع‌گيري‌ها قطعي است.

با کودتاهاي نظامي ‌در هر جايي و بدون استثناء مخالفت کرديم و طبيعي است که با قدرت با اين کودتاي نظامي‌ در ترکيه با توجه به خاستگاه ايمان ما به دموکراسي و حاکميت صندوق‌هاي راي و نه به دليل طرفداري از يک طرف عليه طرف ديگر،مخالفت مي‌کنيم.دموکراسي که به آن باور داريم به وسيله هواپيماهاي ناتو و نيروهاي ويژه آمريکايي، فرانسوي و انگليسي به ارمغان نمي‌آيد؛ بلکه ما به دموکراسي ميهني که بر اساس همزيستي،عدالت اجتماعي و بالا بردن پرچم امت و باورهاي آن باشد، باور داريم. ارتش ترکيه کودتايي که از دل آن بيرون آمد را با مشت آهنين خنثي کرد زيرا مصلحت ترکيه و امنيت و ثبات آن را بالاتر از ديگر مسائل قرار داده است به همين دليل با ملت متحد شد و ارتش‌ها و نهادهاي نظامي‌ عربي بايد از اينها درس بگيرند.

منبع‌: روزنامه رأي‌اليوم

*نويسنده و تحليلگر


 شورش نظامي ‌در ارتش ترکيه شکست خورد
 نمايش کودتاي عقيم عليه اردوغان 

گروه بين‌‌الملل: ترکيه به عنوان کشوري که سابقه حداقل 3 کودتا را در تاريخ معاصر خود دارد‌، جمعه شب را تا صبح بيدار بود. مردم ترکيه با بهت و حيرت‌زدگي خبرهاي شکست شورش نظامي‌را دنبال مي‌کنند. گروهي از نظاميان در دو شهر آنکارا و استانبول با به دست گرفتن کنترل مناطق و اماکني، از جمله مراکز تعدادي از رسانه‌هاي مهم ترکيه براي ساعاتي قدرت در اين کشور را با کودتا به دست گرفتند اما ساعاتي بعد با حضور حاميان اردوغان در خيابان‌ها تلاش آنها ناکام ماند.

گفته شده که در حوادث بامداد شنبه 265 نفر کشته و بيش از 1400 نفر زخمي‌شده‌اند ، البته آمار رسمي ‌از 194 کشته سخن مي‌گويد. بيشتر تلفات انساني مربوط به درگيري‌ها در آنکارا است. 161 نفر از قربانيان از نيروهاي وفادار به دولت بودند.104 نفر از کشته‌شدگان نيز از کودتاچيان بودند.

به نظر مي‌آيد گروهي از فرماندهان ارشد نظامي‌ با منابع و دسترسي لازم براي برنامه‌ريزي يک عمليات گسترده پشت اين کودتا بوده‌اند. دولت ترکيه بگير و ببند تاريخي را آغاز کرده است که در طي آن حداقل 2800 نفر از نيروهاي نظامي‌تاکنون بازداشت شده اند.مقام‌هاي ترکيه 2745 قاضي و دادستان اين کشور را از کار برکنار و 5 عضو دادگاه عالي اين کشور نيز عزل شده‌اند.

اردوغان که توانست کودتاچيان را شکست دهد وعده درس عبرت به آنچه که خائنان به ترکيه خوانده مي‌شوند را داده است. «بن‌علي ييلديريم، نخست‌وزير ترکيه»، در مصاحبه با کانال هابرترک (خبرترک) گفت که دولت ترکيه اکنون در فکر قانوني کردن دوباره مجازات اعدام در اين کشور است که پيش از اين ملغي شده بود.

مسئله فاحش اينجاست که بسياري از مردم هرچند ممکن است چندان از حزب عدالت و توسعه راضي نباشند اما ثبات سياسي و اقتصادي را به حضور تانک در خيابان ترجيح مي‌دهند ؛ حال سوال اساسي اينجاست که چرا کودتاي عقيم عليه هواداران حکومت عثماني انجام گرفته است؟

روايت کودتاي شبانه در ترکيه

براساس گزارش دويچه وله ، کودتا ساعت 21 و 30دقيقه ( حوالي 11شب به وقت تهران) ‌شب گذشته به‌وقت استانبول آغاز شد وساعت يازده و سي دقيقه به وقت محلي (حوالي يک بامداد به وقت تهران) ارتش ترکيه اعلام کرد عليه دولت رجب طيب اردوغان کودتا کرده است.

گروهي از نيروهاي ارتش در دو شهر عمده ترکيه يعني آنکارا، پايتخت و استانبول با تانک و زره پوش وارد خيابان‌ها شده و مناطق مختلف از جمله فرودگاه‌ها، پارلمان و ساختمان راديو و تلويزيون دولتي را تحت کنترل خود در آوردند و درگيري‌هاي شديدي در برخي مناطق روي داد. نيروهاي ارتش ترکيه هم‌چنين پل‌هاي اصلي استانبول را بستند و هواپيماها و هليکوپترهاي جنگي در ارتفاع کم بر فراز استانبول و آنکارا به پرواز درآمدند.

ظاهرا زمان مناسبي براي آغاز کودتا در نظر گرفته شده بود؛ رجب طيب اردوغان در خارج از آنکارا در مرخصي به‌سر مي‌برد و به دليل آغاز تعطيلات آخر هفته، اکثر مقام‌هاي دولتي و امنيتي در دسترس نبودند.

در آغازين دقايق کودتا فرودگاه آتاتورک استانبول به تصرف ارتش درآمد و تمام پروازها متوقف شد. حريت گزارش داد که تانک‌ها در مقابل ورودي فرودگاه آتاتورک مستقر شدند و رفت و آمد به اين فرودگاه متوقف شد. تصاويري نيز از حضور سربازان ارتش درون ساختمان تلويزيون دولتي ترکيه منتشر شد. تلويزيون دولتي که در آن موقع به تصرف نيروهاي ارتش در آمده بود اعلام کرد که ارتش قدرت را در سراسر کشور به دست گرفته است.

اعلاميه نظاميان شورشي از کانال‌هاي مختلف خبري راديو تلويزيون تي.آر.تي ترکيه پخش شد. نظاميان شورشي در اطلاعيه‌ خود گفتند، ارتش ترکيه براي دفاع از بقاي کشور و ملت ترکيه و بازگرداندن اصول لائيک و دموکراتيک و اعتبار و امنيت از دست‌رفته کشور، کنترل حکومت را در دست گرفته است.در اين اطلاعيه هم‌چنين گفته مي‌شد روابط خارجي ترکيه با کشورهاي ديگر به قوت خود باقي است و حاکميت قانون در کشور در اولويت قرار دارد. آنها وعده دادند که به زودي قانون اساسي کشور تدوين خواهد شد.

فراخوان اردوغان

اردوغان از ساعات اوليه کودتا از طريق فيس تايم با رسانه‌هاي باقي‌مانده زير چتر دولت و يا رسانه‌هاي ماهواره‌اي چه در منطقه تفريحيBodrum در مرمره و چه در فرودگاه آتاتورک مصاحبه کرد و سعي کرد تا مردم را عليه کودتاچيان ارتشي بسيج کند.

اين در حالي است که بارها دولت تحت امر اردوغان در تظاهرات خياباني دست به فيلتر کردن شبکه‌هاي اجتماعي زده و اجازه استفاده از شبکه‌هايي مانند توئيتر و فيس‌بوک را به مردم معترض نداده و حالا رسانه‌اي که اردوغان قصد نابودي آن را داشت منجي وي شد‌.

اردوغان در سخنان خود هواداران فتح‌اله گولن را به دست‌داشتن در کودتا متهم کرد. اردوغان گفت، در سلامت کامل به سر مي‌برد و كسي نگران او نباشد. او افزود، از مردم مي‌خواهم به خيابان و فرودگاه آتاتورك بيايند و مقاومت كنند. او تاکيد کرد كودتاچيان بهاي سنگيني خواهند پرداخت. پس از اين پيام اردوغان صدها هزار نفر در سراسر ترکيه روانه خيابان‌ها شدند.

کودتاگران چه کساني هستند؟

براساس اطلاعات موجود‌، کودتا از جانب شبکه‌اي از فرماندهان رده‌هاي مياني سازماندهي شده است. کودتاگران در نخستين اقدام رئيس ستاد ارتش را به گروگان گرفته بودند. از سرهنگ «محرم کوسا» يکي از اعضاي ستاد ارتش ترکيه به عنوان برنامه‌ريز اصلي و پشت‌پرده کودتا نام برده مي‌شود. به گزارش خبرگزاري آناتولي، بامداد شنبه«محرم کوسا» از سمت خود برکنار شد. شماري ديگر از افسران ارشد در اين کودتا در کنار محرم کوسا بودند.

حدود 3 ساعت پس از آغاز کودتا، ژنرال «اميد دوندار» فرمانده کل ارتش ترکيه گفت، کودتا از سوي نيروهاي مسلح کشور حمايت نمي‌شود. او با اشاره به اينکه «يک گروه کوچک نظامي‌اقدام به اين كار کرده است» افزود: «اين اقدامات آنها نگران كننده نيست. با همكاري نظامياني که به اين گروه کوچک نپيوسته‌اند در حال اتخاذ تدابير لازم هستيم».

حوالي ساعت دو بامداد به وقت ترکيه، بينالي يلديريم نخست وزير ترکيه اعلام کرد يک ژنرال مؤثر در اقدام به کودتا کشته و حدود 130 نظامي‌ديگر، از جمله چند سرهنگ نيز بازداشت شده‌اند.

نظاميان شورشي علاوه بر استقرار تانک‌ها در نقاط حساس شهرهاي آنکارا و استانبول، چندين هيلي‌کوپتر نظامي‌را در اختيار گرفته بود. دست‌کم يکي از هلي‌کوپترها به سوي مرکز پليس آنکارا، ساختمان رياست جمهوري و پارلمان ترکيه تيراندازي مي‌کرد. به گزارش خبرگزاري آناتولي يک فروند جنگنده اف16 نيروي هوايي ترکيه اين هلي‌کوپتر را هدف قرار داد و ساقط کرد.

پس از هدف قرار دادن هلي‌کوپتر کودتاگران، در آنکارا ممنوعيت پرواز هوايي اعلام شد. شبکه‌هاي راديو تلويزيوني تي.آر.تي‌، سي.ان.ان.ترک و فرودگاه آتاتورک استانبول توسط نيروهاي امنيتي و مردم آزاد شدند. با فراخوان اردوغان براي حضور مردم در فرودگاه آتاتورک هزاران نفر به سوي اين فرودگاه سرازير شدند و تانک‌هاي ارتش ناگزير از فرودگاه فاصله گرفتند.

خبرگزاري فرانسه ساعت 4 بامداد به وقت آنکارا به نقل از سخنگوي سازمان اطلاعات و امنيت ترکيه خبر داد که کودتا کنترل شده است.حوالي ساعت 5 بامداد به وقت آنکارا، رجب طيب اردوغان به استانبول آمد و در فرودگاه آتاتورک در جمع کثيري از مردم حاضر در فرودگاه سخنراني کرد. به گزارش خبرگزاري آناتولي، او شورش گروهي از نظاميان را «يک اقدام خائنانه» خواند و گفت تاوان اين خيانت بسيار سنگين خواهد بود. اردوغان افزود: «ما اف 16ها را براي دفاع از مردم در مقابل دشمن تهيه کرديم اما اين‌ها با سواستفاده از اين امکانات، زندگي مردم را مختل کردند.» او گفت، «اين گروه اقليت که وحدت ملت ما را هدف قرار داد، همانطور که گفته بودم وابسته به تشکيلات دولت موازي است».

منظور اردوغان از "تشکيلات دولت موازي"، هواداران "فتح‌الله گولن"، رهبر جنبش "خدمت" يا همان هيزميت است. گولن در تعبيدي خودخواسته در آمريکا به‌سر مي‌برد.

اردوغان شورش نظامي‌بامداد شنبه را کار "جمعي از اعضاي نفوذي گروه تروريستي گولن در ارتش تركيه" دانست که به گفته او "از مدت‌ها پيش در دستگاه دولتي رخنه کرده‌اند".

ساختمان پارلمان در آنکارا که از بامداد محل درگيري و انفجار بود براي مدتي در اختيار کودتاچيان قرار گرفت اما در نهايت با کشته شدن 16 سرباز از کنترل عوامل کودتا در آمد.مقاومت گروهي از سربازان شورشي که در داخل مرکز فرماندهي ارتش ترکيه در آنکارا پناه گرفته بودند، تا حوالي ساعت 15 ظهر به وقت ترکيه ادامه داشت، اما آنها نيز در نهايت خود را تسليم نيروهاي امنيتي کردند.

ظهر ديروز و بنا به گزارش آسوشيتدپرس، يک فروند بالگرد نظامي‌ترکيه که شماري از کودتاگران در آن بودند در حومه آنکارا هدف قرار گرفته و سقوط کرده‌است.در همين حال پليس يونان خبر مي‌دهد که هشت سرنشين يک هلي‌کوپتر نظامي‌ترکيه نيز با ورود به حريم هوايي يونان از آن کشور درخواست پناهندگي کرده‌اند.بنا بر گزارش‌ها وزير خارجه ترکيه خواستار استرداد اين هشت نفر شده و خبرگزاري فرانسه هم خبر مي‌دهد که يکي از مقام‌هاي بلندپايه ارتش يونان از قصد اين کشور براي «بازگرداندن فوري» اين افراد به ترکيه سخن گفته است.

خبرگزاري رويترز نيز گزارش داد،‌ يک گروه ضد دولتي ترکيه موسوم به «جنبش صلح در داخل» کنترل يک ناوچه را به دست گرفته و از مردم خواسته تا همچنان در خانه‌هايشان بمانند. براساس اين گزارش، گروه مذکور همچنين رئيس ناوگان ترکيه‌اي را در پايگاه دريايي گولجوک به گروگان گرفته‌اند.

متهم رديف اول

فتح‌الله گولن در واکنش به سخنان اردوغان گفت: من کاملا اتهام‌ها مبني بر داشتن نقشي از سوي من در تلاش براي کودتا در ترکيه را تکذيب مي‌کنم. اهانت‌بار است که من به اين امر متهم شوم که هرگونه ارتباطي با چنين تلاشي داشته باشم چرا که من از کودتاهاي نظامي‌متعددي رنج برده‌ام. دولت‌ها بايد از طريق روندي از آزادي و انتخابات عادلانه نه از تاثير قدرت و خشونت به سلطه برسند.

گولن نامي‌شناخته شده براي تمامي‌ترک‌ها و براي تمام کساني است که مسائل اسلام سياسي را در منطقه پيگيري مي‌کنند، چراکه تقريبا هيچ جنبش اسلامي‌در ترکيه بدون وي ذکر نمي‌شود به ويژه زماني که نامي‌از نجم الدين اربکان مي‌آيد که رويارويي مستقيم و پيوستن به بازي سياسي دموکرات را انتخاب کرد، در حالي که او «مبارزه با تمامي‌پويايي» را ترجيح داد.

صحبت در مورد «مبلغ» فتح الله گولن است که دوشادوش رجب طيب اردوغان در 10 سال اخير وارد نبردي عليه نفوذ ارتش و نخبگان سکولار شد و اين امر به همکاري انجاميد که جهش کيفي را در جامعه ترکيه به نفع اسلام گراها به وجود آورد. کساني که پيگير تحولات هستند، به خوبي مي‌دانند که «کمک» گولن (متولد 1941) کمکي حاشيه‌اي نبوده چراکه مديريت گروهش (معروف به گروه گولن) را برعهده دارد که شبکه‌اي بزرگ از مدرسه‌ها و شرکت‌ها و رسانه‌ها در پنج قاره است.

عملگرايي گولن باعث شد او از اصطلاح «رهبري ترکيه» در منطقه استفاده نکند.در ترکيه، گولن چيزي شبيه يک دولت در داخل دولتي ديگر را دارد همانطور که او حضور قوي در داخل دو دستگاه پليس و دستگاه قضاء و نهادهاي اداري و چند شبکه تلويزيوني نيز دارد. همين کافي است که پايگاه رسمي‌ «اين خطيب زبان‌آور» در اينترنت مطالب خود را به بيش از 32 زبان منتشر مي‌کند.

گولن به قدرت گيري سريعش شناخته شد که اين مساله نگراني آنکارا را در سال 1999 برانگيخت و نگراني دولت پس از آن صورت گرفت که او از دولت انتقاد کرد و با وجود اين که از اين انتقاد عذرخواهي کرد، اما دادستان کل ترکيه تصميم گرفت تحقيقاتي را در خصوص او آغاز کند. در آن هنگام، بولنت جاويد، براي حل بحران مداخله کرد. گولن در آن هنگام در فايلي ويديويي به حاميانش گفت که آنها به آرامي‌براي تغيير جامعه و نظام ترکيه به صورت تدريجي از نظام سکولار به نظام اسلامي‌عمل خواهند کرد. او سپس تصميم گرفت تا از مقابل ديدگان ديگران خود را مخفي سازد و به آمريکا برود و وي در حال حاضر در ايالات پنسيوانيا زندگي مي‌کند.

اقدامات گولن به آرامي‌و با سکوت صورت مي‌گيرد. گاهي اقداماتش شبيه تقيه است. گزارش‌هاي سازمان اطلاعات ترکيه از اواخر دهه‌ هشتاد به اين امر اشاره مي‌کرد که گولن در پشت گروهک‌هاي افسران با گرايش‌هاي اسلام‌گرا قرار دارد که ده‌ها تن از آنها به صورت دوره‌اي با هر نشست شوراي نظامي‌(که معمولا هر دو سال يکبار برگزار مي‌شود)، اخراج مي‌شدند. در هفته‌ نامه‌هاي غربي بسياري در مورد او نوشته‌اند. تصويري که از او ارائه شده است، «رهبر يک جنبش اجتماعي اسلام گراي مليت گراي غيرمتخاصم با غرب» و وجهه‌اي از اسلام اجتماعي در خاورميانه است، اما مخالفان او در موردش مي‌گويند که او خطر واقعي عليه سکولاريسم ترکيه است و او را به تلاش براي از بين بردن سکولاريسم از طريق اسلامي‌کردن فعاليت‌هاي اجتماعي ترک‌ها متهم مي‌کنند.

بر عکس اربکان، که «پدر اسلام سياسي» در ترکيه به شمار مي‌آيد، گولن بر خود نام «پدر اسلام اجتماعي» را گذاشته است، چراکه او به روشي متفاوت عمل مي‌کند و او صدها مدرسه در ترکيه و خارج از آن دارد و حدود 500 مدرسه در 54 کشور از جمهوري‌هاي آسياي ميانه و روسيه گرفته تا مراکش و کنيا و اوگاندا تا بالکان و قفقازي دارد که در تلاش است تکيه بر تکنولوژي غربي همراه با ارزش‌هاي اسلامي‌را تقويت کند. شرکت‌هاي خصوصي و فعاليت‌هاي تجاري و نهادهاي خيريه و همچنين مراکز فرهنگي در کنار زنجيره‌اي از کنفرانس‌هاي سالانه در انگليس و اتحاديه اروپا و ايالات متحده وجود دارد.

با بازگشت به دهه‌ 90، حضور برجسته او در سال 1995 بود که در آن هنگام سفيران آمريکا، آلمان، انگليس و روسيه به ديدار او رفتند سپس در اوت 1995 سازمان «نيروهاي افتخار بزرگ اسلامي» او را به دليل مواضع ميانه رواش در قبال دولت ترکيه تهديد به کشتن کرد.

در جريان رويارويي ميان ارتش با حزب اسلامي ‌«رفاه»، گولن موضعي بي‌طرف گرفت و به صورت ضمني از اربکان انتقاد نمود و سپس در تابستان 1997 به آمريکا رفت و سپس به ترکيه بازگشت وديري نپاييد که مجددا به آمريکا رفت.

زماني که در تلويزيون ترکيه صحبت و اظهاراتي را مطرح کرد که بسياري معتقد بودند انتقاد ضمني از نهادهاي دولت بود، دردسرهاي او با مسئولان ترکيه‌اي بيشتر شد.

اما بولنت جاويد، نخست وزير وقت از دولت خواست تا مساله را به آرامي‌حل کند و حتي او از گولن و نهادهاي آموزشي‌اش با اين سخن حمايت کرد: مدارس او فرهنگ ترکيه‌اي را در جهان ترويج مي‌دهد و ترکيه را به جهان مي‌شناساند. مدارس او همواره تحت نظارت مسئولان قرار دارد.

پس از آن، گولن علنا از سخنانش عذرخواهي کرد. سپس بخشي از فايل مشهورش را در يوتيوب منتشر کرد که در آن به تعدادي از حاميانش مي‌گويد که به آرامي‌دست به تحرکاتي خواهد زد و همچنين از اشاعه فرهنگ ترکيه‌اي در ازبکستان صحبت کرد که اين امر خشم ارتش ترکيه وديگر نهادهاي سکولار در کشور را برانگيخت و بحران ديپلماتيکي را ميان ترکيه و اوزبکستان ايجاد کرد که جاويد را به اين سمت سوق داد تا مجددا براي حل بحران وارد عمل شود.

مقايسه‌هاي بسياري در اظهارت غربي‌ها ميان اربکاني که آمريکا را به دليل سيطره «صهيونيسم جهاني» بر تصميم‌هايش دشمن جهان اسلام مي‌داند با گولني صورت مي‌گيرد که آمريکا و غرب را قدرت‌هاي جهاني به شمار مي‌آورد که بايد با آنها همکاري کرد. مساله مهم‌تر اين است که گولن برعکس اربکان به جهان عرب و ايران به عنوان زمينه‌اي حياتي براي ترکيه نگاه نمي‌کند بلکه اين زمينه حياتي را در قفقاز و جمهوري‌هاي آسياي ميانه و بالکان مي‌بيند، چراکه در آنها اقليت‌هاي ترکيه‌اي وجود دارند به همين دليل در طرح جايگاه ترکيه به نفوذ قوي ترکيه در ميان ترک‌ها در هر جايي در جهان حساب باز مي‌کند.

عملگرايي گولن باعث شد که او از اصطلاح «رهبري ترکيه» در منطقه استفاده نکند او همچنين خواهان استقلال اقليت‌هاي ترکيه‌اي در مرکز آسيا نيست گروهش فعاليت‌هاي آموزشي را در کشورهايي انجام نمي‌دهد که مي‌تواند اقليت‌ها در آنها آماج مشکلاتي با نظام حاکم همچون چين، روسيه و يونان قرار بگيرند.


 شيرين کامي آقاي سيبيلو 
نويسنده : علي ودايع

کودتاي نظامي در ترکيه در روزهايي که رئيس جمهوري اين کشور در تعطيلات بود و نگاه هاي خيره به حمله تروريستي نيس فرانسه به شکست منتهي شد. آنچه که بامداد شنبه در ترکيه رخ داد داراي پيچيدگي‌هايي بيش از يک شورش نظامي بوده است.

فعاليت‌هاي نظامي ترکيه به دليل عضويت در پيمان آتلانتيک شمالي تحت نظارت ناتو است ، اين موضوع روابط ترکيه را با متحدين غربي اين کشور به نوعي تحت‌الشعاع خود قرار خواهد داد. شايعه دخالت خارجي مسئله‌اي است که نمي توان از کنار آن بي‌تفاوت عبور کرد.

ترکيه کشوري است که تاکنون حداقل 3 کودتا را مزه کرده است و نظاميان وارث آتاترک به طور سنتي خود را محق به عمليات نظامي عليه هرگونه تخطي از آرمان‌هاي لائيک مي‌دانند. اين رويکرد موجب شد اردوغان بلافاصله پس از تصاحب قدرت با کمک فتح‌الله گولن عليه افسران مستعد کودتا وارد عمل شود. پرونده مشهور «ارکنه گن» تير خلاصي بود که «فتح‌الله گولن» براي دل اردوغان به کودتاچيان ارتش شليک شد. طنز روزگار اين است که دو متحد ديرينه براي قدرت بايکديگر درگير شدند و امروز گولن متهم به طراحي کودتا شده است. جنبش خدمت يا همان هيزميت در جامعه ترکيه داراي آن‌چنان نفوذي است که مي‌توان آن را با نفوذ کماليست‌ها مقايسه کرد اما کودتاي عقيم ارتش بهانه سرکوب آنها را فراهم کرده است. از همان لحظه نخست مشخص بود که شورش نظامي گولن فاقد فاکتورهاي مورد نياز براي تکرار کودتاي ژنرال السيسي در ترکيه بود. در جريان کودتا فرمانده مشخصي وجود نداشت و اين مسئله منجر به عدم واحدهاي نظامي شورشي شد. فاکتور اصلي شکست کودتا ، خاطره ناخوشايند مردم ترکيه از حضور نظاميان در عرصه سياست بود. شورش اجتماعي و سياسي عليه اردوغان اقدامي بود که قطعا بيش از هر عملياتي مي‌توانست به گولن کمک کند. با محاسبات سرانگشتي رياضي کودتاي رخ داده يک گاف فاحش بوده است که تنها و تنها کام اردوغان را شيرين کرد. در ميان تمام کش و قوس‌هاي کودتا مساله مبهم اينجاست که چرا «ميت» سازمان اطلاعاتي ترکيه که مدام به دنبال آنچه که دولت موازي گولن هستند ، موفق به پيش‌گيري از کودتا نشده بودند. در کنار اين علامت سوال نکته جالب اينجاست که بلافاصله حدود 3 هزار نفر بازداشت شده‌اند.

اگرچه آقاي سيبيلو توانست به لطف آسمان و زمين با همراهي مردم بر کودتا چيره شود اما اقدامات آتي اردوغان مي‌تواند او را گرفتار مخمصه‌اي سخت کند. نقطه ضعف فاحش سياستمداران خاورميانه اين است که آنها گرفتار مستي قدرت مي شوند و اردوغان نيز نشان داده که مستعد اين مسئله است.

حزب عدالت و توسعه در انتخابات سال گذشته نتوانست اکثريت کرسي‌هاي مجلس را از آن خود کند و با زحمت موفق شد اداره دولت را در دست خود نگه دارد؛ آنها تغيير سيستم حکومت ترکيه از پارلمان به رياست جمهوري را در فضاي پساکودتا دنبال خواهند کرد. اردوغان در شرايطي قرار گرفته که مي‌تواند از موقعيت برتري که نسبت به مخالفانش به آن دست يافته و حس همبستگي ملي که در جريان کودتا ترکيه را فراگرفت به نفع خود استفاده کند و حتي اگر مجلس کنوني را نتواند با تصميم خود براي تغيير نظام سياسي همراه سازد، جاي پاي محکمي براي انتخابات زودرس و تشکيل مجلسي با ترکيبي همراه و همگام با خود دارد. اگرچه اقدام کودتاچيان به شدت محکوم است اما تصاوير منتشر شده از شکنجه سربازان ارتش ترکيه به هيچ عنوان دموکراتيک نيست. برخورد خشونت‌آميز تحت عنوان برخورد با عوامل کودتا با اعدام‌، شکنجه و زندان در آينده خيلي نزديک زمينه کودتا يا موج ترور را فراهم خواهد کرد. در همين حال تضعيف ارتش ، ترکيه را در مقابل تهديدات امنيتي آسيب‌پذير خواهد کرد. وضعيتي که تصوير شد باتوجه به تهديدات امنيتي داعش تبعات کشنده‌‌اي براي مردم ترکيه خواهد داشت.


 معرفي معاون استراتژيک ترامپ 

دونالد ترامپ با انتشار پيامي در توييتر خود مايک پنس، فرماندار اينديانا را به عنوان معاون خود را براي انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا معرفي کرد.

ترامپ که تصميم داشت روز جمعه معاون خود را معرفي کند به دليل حمله مرگبار شهر نيس فرانسه اعلام اين خبر را يک روز به تعويق انداخت. ترامپ ظهر روز شنبه در يک کنفراس خبري معاون خود را رسمأ معرفي کرد.

مايک پنس، فرماندار اينديانا يک مسيحي محافظه‌کار است که گفته مي‌شود با تأمل و آرامش عمل مي‌کند و محبوبيت بسياري ميان فعالان اجتماعي حزب جمهوري‌خواه دارد.

انتخاب پنس براي جانشيني ترامپ در انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا به تعبير برخي از ناظران سياسي سيگنالي است براي بلوک راست جمهوري‌خواهان که تا کنون از دونالد ترامپ حمايت نکرده‌ است. پنس مي‌تواند پلي براي ارتباط ترامپ با بخشي از جمهوري‌خواهان باشد که مخالف او هستند.

پيش‌از انتخابات مقدماتي حزب جمهوري‌خواه براي تعيين نامزد اين حزب در انتخابات رياست‌جمهوري مايک پنس از رقيب دونالد ترامپ، تد کروز حمايت کرده بود. اما پس از کناره‌گيري تد کروز، پنس و ترامپ چند ديدار داشتند.

پنس رابطه بسيار نزديکي با برادران ميليارد چارلز و ديويد کوخ دارد که از جمهوري‌خواهان حمايت مالي مي‌کنند.

ترامپ که به گفته خود تا کنون مخارج انتخابات مقدماتي درون حزبي را از جيب خود پرداخت کرده، براي انتخابات رياست‌جمهوري آمريکا و رقابت با هيلاري کلينتون، نامزد حزب دمکرات نيازمند حمايت مالي است. مساله اساسي براي دونالد ترامپ اين است که هم حزبي ‌هاي جمهوري‌خواه وي، او را يک محافظ‌کار شورشي قلمداد مي‌کنند.


 مسئوليت داعش در حمله تروريستي نيس 

گروه تروريستي داعش در بيانيه‌اي حمله تروريستي اخير به شهر نيس در فرانسه را به عهده گرفت. به گزارش خبرگزاري فرانسه در اين حمله 84 تن که براي مراسم روز ملي فرانسه در شهر نيس تجمع کرده بودند توسط يک راننده کاميون زير گرفته شده و کشته شدند. اين در حالي است که رسانه‌هاي فرانسوي بوهلال 31 ساله تونسي الاصل مقيم فرانسه را عامل حمله نيس معرفي کرده‌اند. فردي که گفته شده هيچ يک از موازين شرع اسلام را رعايت نمي‌کرده شراب مي‌خورده، گوشت خوک مصرف مي‌کرده و هرگز به مسجد نرفته است.

سامانه موشکي روسيه در کريمه

مسکو در اوت سال جاري ميلادي جديدترين سيستم دفاع موشکي خود را در کريمه مستقر خواهد کرد. به گزارش خبرگزاري فرانسه، روسيه در حال حاضر از سيستم‌هاي دفاع موشکي قديمي اس-300 در شبه جزيره کريمه استفاده مي کند. اين شبه جزيره در مارس 2014 به روسيه ملحق شد و محل مناقشات زياد ميان مسکو و اوکراين است. معاون فرماندهي ارتش روسيه به ريانووستي گفت: در اوت 2016 سيستم‌هاي پيشرفته و جديد اس-400 در منطقه «فيدوسيا» در شبه جزيره کريمه به صورت دائمي مستقر خواهند شد.


 هشدار استقلال‌طلبي اسکاتلند 

وزير اول اسکاتلند هشدار داد، چنانچه بريتانيا نسبت به تضمين منافع اسکاتلندي‌ها در جريان مذاکرات بريگزيت با اتحاديه اروپا اقدام نکند، اسکاتلند دومين رفراندوم استقلال را برگزار مي‌کند. به گزارش اسپوتنيک، ترزا مي، نخست‌وزير جديد انگليس اوايل جمعه ديداري با نيکولا استورجن، وزير اول اسکاتلند داشت و درباره مسائل مرتبط با خروج بريتانيا از اتحاديه اروپا و آينده رابطه با اين اتحاديه بحث و رايزني کرد. پس از اين نشست استورجن با صدور بيانيه‌اي گفت: قبلا هم گفته‌ام که اگر بخواهيم از رابطمان با اتحاديه اروپا حفاظت کنيم، اسکاتلند را بايد کشوري مستقل در نظر گرفت. اگر ثابت شود که نمي‌توان کاملا منافع اسکاتلند را از طريق مذاکرات بريتانيا با اتحاديه اروپا حفظ کرد، خانم نخست‌وزير مي‌داند که برگزاري همه‌پرسي دوم استقلال گزينه روي ميز است. به گفته استورجن، نخست‌وزير انگليس براي بررسي تمام‌ گزينه‌هاي مورد نظر دولت اسکاتلند در تضمين روابط اسکاتلند با اتحاديه اروپا ابزار تمايل کرده و گفته است که اسکاتلند کاملا در مذاکرات بريگزيت مشارکت خواهد داشت. در جريان رفراندوم 23 ژوئن در سراسر بريتانيا، 9 / 51 درصد از راي‌دهندگان به خروج از اتحاديه اروپا راي دادند. حزب ملي اسکاتلند به رهبري استورجن به دنبال توافقي است که اسکاتلند بخشي از اتحاديه اروپا باقي بماند. 62 درصد از راي‌دهندگان اسکاتلندي به ماندن در اتحاديه اروپا راي داده بودند.


 حقوق بشر 

سرکوب و نقض آزادي بيان در بحرين

عفو بين‌الملل در گزارش سالانه خود براي سال 2015 تا 2016 اعلام کرد که بحرين به سرکوب آزادي بيان ادامه داده است و شکنجه و محاکمه‌هاي ظالمانه و غيرشفاف عليه مخالفان سياسي در اين کشور نيز ادامه يافته است. به گزارش العهد، اين سازمان در گزارش سالانه خود که به اوضاع حقوق بشر در 160 کشور از جمله بحرين پرداخته است به اين امر اشاره کرده که مسئولان بحريني تابعيت حدود 208 شخص از جمله 9 کودک را لغو کرده و برخي از آنها را وادار ساخته‌اند تا کشور را ترک کنند. عفو بين‌الملل همچنين شکنجه‌هاي سيستماتيک در بحرين براي اعتراف‌گيري از افرادي که در مقابل دادگاه‌ها محکوم شده‌اند محکوم کرد و عنوان داشت که اين دادگاه‌ها با شفافيت برگزار نشده‌اند چرا که دادگاه به ميزان کافي در مورد ادعاها مبني بر شکنجه و ديگر بدرفتاري‌ها از سوي بازجويان تحقيقاتي را به عمل نياورده است.


 رويداد 

پرونده پولشويي نتانياهو

براساس گزارش کانال 2 شبکه تلويزيوني اسرائيل تحقيقات کامل و جامعي از نخست‌وزير اسرائيل به اتهام فساد و پولشويي صورت مي‌گيرد. به نوشته روزنامه اورشليم پست، اعضاي خانواده بنيامين نتانياهو، نخست وزير اسرائيل نيز احتمالا به اتهام دست داشتن در پولشويي مورد بازجويي قرار خواهند گرفت.

اين گزارش در پي تحقيقات روز پنج شنبه از آري‌هارو، رئيس دفتر سابق نتانياهو که به مدت پنج روز در بازداشت خانگي قرار داشت، منتشر شده است.

تحقيقات جديد با آنچه که مربوط به تحقيقات دسامبر 2015 است تفاوت دارد و قرار است تحقيقات جامع و کاملي از نتانياهو و بستگانش به اتهام مشارکت در پولشويي صورت بگيرد.

بازرسان مکررا تلاش کرده‌اند تا از آري‌هارو بخواهند اطلاعاتي را درباره نتانياهو و پولشويي در اختيار آنها قرار دهد و به عنوان شاهد عمل کند.