نسخه شماره 3827 - 1394/05/24 -


پنج پرسش از منتقدين توافق هسته‌اي وين


 پنج پرسش از منتقدين توافق هسته‌اي وين 
نويسنده : بهروز پورسينا

به تابستان سال 1392 برمي‌گرديم. جناب آقاي دکتر حسن روحاني در شرايطي دولت تدبير را تشکيل داد که نقدينگي طي دولتهاي نهم و دهم، شش تا هفت برابر رشد کرده، نرخ تورم بالاي 40 درصد رسيده و بدليل ورود به دوره کاهش قيمت‌هاي جهاني و محدوديت‌هاي ناشي از تحريم‌هاي فروش نفت براي ايران همچنين ساير محدوديت‌هاي وسيع ناشي از تحريم‌هاي بي‌‌سابقه و کاملا ظالمانه، ديگر شاخص‌هاي اقتصادي نيز در وضعيت ناخوشايندي قرار گرفته بود. عدم توجه به اقتصاد مقاومتي در طول سال‌هايي که در اوج «جنگ ديپلماسي هسته‌اي» قرار داشتيم در تشديد شرايط ناگوار اقتصادي، مزيد بر علت شده بود. جمهوري اسلامي‌ايران به دليل ‌‌بد عهدي طرف‌هاي غربي در قبال حركت اعتماد ساز ايران و اجراي داوطلبانه پروتكل الحاقي، مجبور به بازگشت به شرايط عادي در تعامل با آژانس بين‌المللي انرژي اتمي‌شد و با فك پلمپ تاسيسات UCF اصفهان در مرداد ماه 1384 و چهار ماه بعد با فك پلمپ تاسيسات هسته‌اي در مجتمع نطنز، وارد فرآيند تكميل بهره‌برداري از صنعت صلح آميز هسته‌اي شد كه تا اواخر دهه هشتاد و با تكيه بر توانمندي‌هاي بومي، جمهوري اسلامي ‌ايران از نقطه بي‌بازگشت تكميل صنعت صلح‌آميز هسته‌اي، عبور كرد. با اين حال، بيش از آنكه در اين دوره حساس از جنگ ديپلماتيك هسته‌اي شاهد تدبير باشيم، در سياست‌گذاري دولت‌هاي نهم و دهم نوع خاصي از تهور در برخورد با آژانس و سازمان ملل در پيش گرفته شد؛ و در مجموع، هزينه‌هاي بزرگي را در بخش‌هاي اقتصادي، سياسي و ساير بخش‌ها بر كشور تحميل كرد كه بيجا و قابل اجتناب بود. اگر در صدر سياست‌هاي دولت، عمل به تكليف شرعي «قاعده نفي سبيل» قرار مي‌گرفت همچنين از قرار گرفتن در مواضع تهمت، حتي‌الامكان اجتناب مي‌شد و در تحليل نهايي، قطعنامه‌هاي شوراي امنيت سازمان ملل، يك مشت كاغذ پاره خوانده‌ ‌نمي‌شد هرگز زمينه تصويب و اجراي تحريم‌هايي نظير سوئيفت كه از مصاديق بارز تسلط و وجود سبيل كافران بر مومنين است، قابل تحقق نبود (بي‌ترديد، ادعاي اجتناب‌ناپذير بودن تحميل اين بسته بزرگ از تحريم‌ها، ادعايي بي‌پشتوانه و صرفا توجيهي براي ضعف عملكرد است). چه دردناك است وقتي در كنار تحريم‌هاي سوئيفت، به عدد ربوده شدن منابع نفت و گاز ايران در منابع مشترك طي حداقل يك دهه گذشته توسط كشورهاي همسايه و شركت‌هاي بين‌المللي نگاه مي‌كنيم و بيشتر درك خواهيم كرد اين فراز از فرمايشات مقام معظم رهبري را كه فرمودند: تحريم‌هاي اقتصادي، مالي و بانکي چه مربوط به شوراي امنيت چه کنگره امريکا و چه دولت آمريکا بايد، فوراً هنگام امضاي موافقتنامه لغو و بقيه تحريم‌ها هم در فواصل معقول برداشته شود.

حال در تابستان 1394و در مسيري كه مي‌تواند به پايان جنگ ديپلماتيك هسته‌اي منتهي شود، در گردنه راه قرار داريم. توافق اوليه هسته‌اي وين كه دستاورد بزرگ ملي و بين‌المللي جمهوري اسلامي ‌ايران است از سوي طيف‌ها و جناح‌هاي مختلف داخلي، بعضا مورد شديدترين انتقادهايي قرار گرفته است كه متاسفانه، ضرورت نفي برجام از برخي انتقادهاي مطروحه، كاملا قابل افراز است. اين نوشتار، درصدد ارايه ادله براي تبيين دستاورد بزرگ خط شكنان ديپلمات غيور و فن پيشگان دانشمند تيم مذاكره‌كننده جمهوري اسلامي ‌ايران در جنگ ديپلماتيك هسته‌اي نيست كه پيش‌از اين، بسيار گفته شده و به نگارش درآمده است. براي اولين بار، اين نوشتار سوالاتي را خطاب به منتقدين محترم طرح مي‌كند كه اميد مي‌رود با ارايه پاسخ‌هايي روشن و متين (در صورت داشتن پاسخ)، ثابت كنند كه منتقداني منصف و فراجناحي هستند.

سوال اول: آيا ابتكار عمل حجت‌الاسلام دكتر حسن روحاني در تغيير ساختار تيم مذاكره‌كننده هسته‌اي از ساختار امنيتي، به ساختار ديپلماتيك با تركيب وزارت امور خارجه و سازمان انرژي اتمي ‌ايران، منبعث از خودسري بود يا متكي به هدايت‌ها و اوامر مقام معظم رهبري؟ و در شرايطي كه نظام به اين جمع‌بندي رسيد كه ضرورت دارد در مذاكرات هسته‌اي به توافقي خوب با 1+5 برسيم، آيا در هدفگذاري براي مذاكرات به غير از هدف برد‌– برد، معقول است كه گزينه‌هاي قابل فرض‌برد - باخت و باخت – باخت را نيز به عنوان سناريوهاي جايگزين در نظر گيريم؟ البته هدف برد –‌ باخت در غير از روش مذاكره قابل فرض و معقول است اما اين، انتخاب نظام نبوده و نيست كه برد و باخت، هم طرف برد مطلق دارد و هم باخت مطلق كه بي‌ترديد، از طريق روش مذاكره بدست نمي‌آيد.

سوال دوم: ما ادعاي فلج‌كننده بودن ساختار تحريم‌هاي تحميلي را بي اساس مي‌دانيم اما جاي اين سوال وجود دارد كه آيا ضرورت تاسي و عمل به قاعده نفي سبيل در برابر اين تحريم‌هاي گزنده كه راه تسلط كفار را بر بخشهاي مهمي ‌از بدنه اقتصادي و سياسي جمهوري اسلامي‌ايران هموار كرده است و کوشش براي لغو تحريم‌ها عمل به يك تكليف شرعي بزرگ الهي نيست؟ (محدوديت و نظارت در برخي موارد، خوشايند نيست اما مذاكره بده بستان است).

سوال سوم: اگر توافق هسته‌اي وين بدست نمي‌آمد منتقدان توافق، چه راهكاري را براي فصل جديد تحريم‌ها ارايه مي‌كردند؟ (در اين فصل از تحريم‌هاي جديد كه متن آن هم در اختيار همگان گذاشته شده است، فروش نفت، بخشهاي پتروشيمي، صنايع و معادن ايران بطور كامل تحت تحريم قرار مي‌گرفت و بسياري از ابعاد ديگري كه ذكر آن در اين مختصر نمي‌گنجد).

سوال چهارم: آيا اگر از اين جنبه و بعد نيز، به متن توافق هسته‌اي نظر كنيم كه باعث شده است رژيم صهيونيستي در برابر جمهوري اسلامي ‌ايران، در انزواي مطلق بين‌المللي قرار گيرد و حتي كشورهايي مثل عربستان كه در باطن، جزو مخالفان اين توافق هستند اما در موضعگيري‌هاي رسمي‌تاكنون جرات نكرده‌اند خود را در كنار رژيم صهيونيستي قرار دهند و در عين حال، دو حزب حاكم دموكرات و جمهوري‌خواه به شكل بي‌سابقه‌اي رو در روي يكديگر قرار گيرند آيا تا همين جاي كار، توافق هسته‌اي وين يك دستاورد بزرگ نيست؟

سوال پنجم: اگر قبول چارچوب محدوديت‌هاي زمان‌دار در قبال شكستن ساختار تحريم و ديگر دستاوردهاي مكتوب براي جمهوري اسلامي ‌ايران در توافق وين را دستاورد بد و نامطلوب تيم مذاكره‌كننده بدانيم مدعيان چنين ادعاي خلافي بدون هر گونه تعارفي بايد ثابت كنند كه تيم مذاكره‌كننده در يكي از اين پنج سناريو قرار مي‌گيرد.

1- سفاهت تيم مذاكره‌كننده. 2- دلسوز نبودن و حتي خيانت تيم مذاكره‌كننده. 3- كم كاري تيم مذاكره‌كننده. 4- نابلدي، غير متخصص بودن و ناتواني تيم مذاكره‌كننده. 5- اشتباهات محرز و فراوان تيم مذاكره‌كننده. براي آنكه خيال همگان در خصوص چهار سناريوي اول، كاملا و بدون هرگونه دغدغه‌اي با آرامش از اساس راحت شود به فرازهايي از سخنان صريح‌ مقام معظم رهبري ارجاع مي‌دهيم كه در ماه مبارك رمضان سال‌جاري فرمودند: اين تيم، با غيرت ملي و دقت کامل و با قصد باز کردن گره و پيش بردن کار کشور، در مقابل تعداد کثير مذاکره‌کنندگان طرف‌هاي مقابل، مشغول تلاش است و انصافاً با شجاعت، مواضع را بيان و دنبال مي‌کند.

ايشان خاطرنشان فرمودند هرکسي از جزئيات مذاکرات با خبر شود حتماً به اين مطالبي که درباره تيم هسته اي گفته شد، اذعان خواهد کرد. البته آنها ممکن است در تشخيص و عمل خطا کنند اما متدين و غيور هستند. رهبر حكيم انقلاب خطاب به منتقدين فرمودند: اين يک واقعيت است که انتقاد کردن از عمل کردن آسان تر است چرا که ديدن عيب‌هاي طرف مقابل راحت است اما درک دشواريها و نگراني‌هاي او، مشکل مي‌باشد.

رهبر انقلاب افزودند: اين حرف من، نبايد مانع ادامه انتقادها شود اما متوجه باشيم که تيم هسته اي برخي از مسائلي را که مورد انتقاد است مي‌داند اما بعضي ضرورت‌ها او را به برخي اقدامات مي‌کشاند. ايشان در فرازي ديگر از بياناتشان با تأکيد بر خواست‌هاي منطقي ايران از ابتداي مذاکرات تا امروز خاطرنشان کردند: ما از ابتدا گفته ايم مي‌خواهيم تحريم‌هاي ظالمانه برداشته شود که البته در مقابل آن، حاضريم يک چيزهايي بدهيم به شرط اينکه صنعت هسته اي متوقف نشود و لطمه نخورد. در عين حال، معظم‌‌له در خصوص آمريكائيان در توافق هسته‌اي فرمودند: اگر آنها بتوانند به اهداف خود در مذاکرات برسند به يک پيروزي بزرگ رسيده اند چرا که ملت استقلال‌طلب ايران را تسليم کرده اند و کشوري را که مي‌تواند الگوي ديگر کشورها باشد شکست داده‌اند و تمام بدعهدي‌ها و چانه‌زني‌هاي آنها براي تحقق همين اهداف است. اين سخنان مربوط به قبل از امضاي متن توافق هسته‌اي وين است. رهبر انقلاب اسلامي ‌پس از امضاي توافق هسته‌اي وين در نماز عيدفطر فرمودند: بايد از رئيس جمهور و به خصوص تيم مذاکره‌کننده هسته‌اي تشکر و قدرداني کرد و اجر آن‌ها پيش خداوند محفوظ است. اين متن از مجاري قانوني چه تصويب بشود و چه نشود بايد از مذاکره‌کنندگان تشکر کرد. ايشان با اشاره به موضوع توافق هسته اي فرمودند: آنچه روي کاغذ آورده شده معنايش اقتدار ملت ايران است. اين بر اثر ايستادگي و مقاومت ملت و شهامت و ايثار دانشمندان عزيز ماست. امام جمعه موقت تهران نيز با دفاع تمام قد از تيم مذاكره‌كننده هسته‌اي و روند مذاكرات در نماز جمعه ديروز تهران، مهمترين دغدغه مقام معظم رهبري را در خصوص مباحث مربوط به توافقات هسته‌اي، جلوگيري از نقض عهدهاي طرف مقابل اعلام فرمودند. به اين ترتيب، بنا بر آنچه در سطور بالا ذكر شد صدق چهار سناريوي اول بطور صد درصد در خصوص تيم مذاكره كننده مان منتفي است و به قول اهل علم، سالبه به انتفاع موضوع است.

در مورد سناريوي پنجم نيز بر اساس ذكر همين شواهد مختصر، چنين ادعايي كاملا خلاف است اما در عين حال، منتقدين محترم مي‌توانند با مدرك و ادله معقول و كارشناسي، به اين پرسش پاسخ دهند كه اگر ما توافق هسته‌اي وين را خوب ندانيم آيا بدليل چه بخش از اشتباهات محرز تيم هسته‌اي مذاكره‌كننده بوده كه بصورت واقع بينانه، قابل پيشگيري و اجتناب در فرآيند مذاكرات با 1+5 و نگارش متن بوده است و به قول اهل نظر، گر تو بهتر مي‌زني بستان بزن.