نسخه شماره 3780 - 1394/03/25 -


تاثير توافق جامع ايران و غرب بر شکاف نخبگان سياسي


 تاثير توافق جامع ايران و غرب بر شکاف نخبگان سياسي 
نويسنده : سعيد امير *

نخبگان سياسي سنت‌گرا و متجدد در دولت‌هاي بعد از انقلاب اسلامي تحت تاثير مباني ايدئولوژيک و ارزش‌هاي سنتي و مدرن نقش‌هاي ملي متمايزي را بوجود آورده و هريک از آنها با تعقيب ارزش‌هاي سنتي و مدرن شکاف عميقي را در الگوي رفتاري سياست خارجي از حيث تامين منافع ملي نهادينه کرده‌اند‌. شکاف و گسيختگي‌اي که بعضا سياست‌هاي اين دو دسته از نخبگان سياسي را در آرايش اولويت‌هاي منافع ملي مقابل هم قرار داده و مسير پيش رفته در دولت‌هاي قبل مجددا برگشت خورده است امري که هزينه‌هاي زيادي بر منافع ملي مترتب نموده است .

يکي از رهيافت‌هاي مهم در کاهش شکاف نخبگان سياسي سنتگرا و متجدد، کاربست الگوي توسعه اقتصادي مي‌باشد . در واقع توسعه اقتصادي پايدار که توسط هر کدام از دسته‌هاي نخبگان سياسي سنتگرا و متجدد حاصل شود مي‌تواند با تعالي متغيرهاي هويت و مشروعيت، دسته ديگر را در بازبيني راهبردهاي سياسي داخلي و خارجي وادار نموده و نگرش و تلقي آنها از منافع ملي را به دسته‌اي که موجبات توسعه اقتصادي شده‌اند نزديک نمايد .

يکي از مواردي که مي‌تواند بر مبناي توسعه اقتصادي نقش مهمي در کاهش شکاف و گسيختگي نخبگان سياسي سنت‌گرا و متجدد داشته باشد توافق جامع ايران و غرب است‌. اين توافق گرچه بر روي همه شاخص‌هاي اقتصادي تاثير مثبت نداشته و انتظار معجزه اقتصادي از آن نيست اما به گزارش صندوق بين‌المللي پول پيش‌‌بيني مي‌شود که در صورت دستيابي ايران به توافق جامع با غرب به ثبات اقتصادي و رشد اقتصادي قابل توجهي دست يابد . توافق جامع و به تبع آن تقويت اقتصاد زمينه‌ساز ارتقاء هويت جمهوري اسلامي ايران بعنوان الگوي کشور اسلامي توسعه يافته در خاورميانه و جامعه جهاني خواهد بود. اين توافق با خلق فرصتهاي اقتصادي در راستاي بهره بردن از سرمايه و فناوري کشورهاي غربي مي‌تواند اين تجربه را به نخبگان سياسي سنتگرا بياموزد که تقويت وتمرکز بر اقتصاد يکي از ارکان مهم تعالي هويت اسلامي ايران توسعه يافته در نظام بين‌الملل دارد در واقع رشد اقتصادي و به تبع آن رشد هويت ايران اسلامي در نظام بين‌الملل در شرايط تعامل با غرب در مقايسه با مواجهه جويي با غرب اين امکان را به گفتمان سنتگرا مي‌دهد که با بازتعريف الگوي سياست خارجي خود بر آمده و براي تعالي هويت اسلامي بر مبناي توسعه اقتصادي جايگاه ويژه‌اي قايل شوند . لذا نخبگان سياسي سنتگرا به اين درک مي‌رسند که علاوه بر مباني ارزش‌هاي انقلاب اسلامي، پيش‌ شرط تعالي هويت اسلامي جمهوري اسلامي ايران در راستاي صدور انقلاب در نظام بين الملل بعنوان الگوي کشور اسلامي توسعه يافته تقويت اقتصاد داخلي با استفاده از منابع و فرصتهاي اقتصادي کشورهاي توسعه يافته غرب مي‌باشد.

با توجه به پيامدهاي مثبت اقتصادي توافق جامع، نخبگان سياسي سنتگرا به سمتي سوق پيدا کرده که رويه انزواگرايي خود ساخته در جهت قطع مناسبات با قدرت‌هاي جهاني را بازبيني کرده و با تعديل الگوي مناسبات با جهان شمال، ظرفيت‌هاي اقتصادي تکنولوژيک غرب را لازمه پيشرفت جمهوري اسلامي ايران در جايگاه کشور اسلامي توسعه يافته بپذيرند‌. مطابق اين بعد از توافق جامع با غرب به تدريج سنتگراها با عنايت به تجربه مثبت نوگراها در تعامل با غرب بينش سياسي خود در جهت تقابل با غرب را تغيير داده و به الگوي رفتاري متجددين در تعامل و ارتباط با دنياي غرب و کشورهاي شمال نزديک خواهند شد؛ امري که مي‌تواند علاوه بر حوزه سياست خارجي در حوزه سياست داخلي نيز تسري يافته و نسبت به گذشته شکاف و گسيختگي نخبگان سياسي سنت گرا و نوگرا را کاهش دهد .

مورد بعد به مشروعيت کارکرد نخبگان سياسي سنتگرا و نوگرا در چارچوب الگوي رفتاري با غرب برمي‌گردد . از آنجا که نخبگان سنتگرا استراتژي قطع روابط با قدرت‌هاي جهاني در بستر خود کفايي و خود اتکايي داخلي و نخبگان متجدد مشي دفاع از ضرورت‌هاي اقتصادي در بستر بهره بردن از سرمايه و فناوري کشورهاي توسعه يافته غربي دارند در پيش گرفتن هر کدام از اين مسير آثاري را بر مشروعيت هر کدام از اين گروه‌ها در بر خواهد داشت . در مقايسه اين دو استراتژي، برون‌گرايي اقتصادي و جذب سرمايه و تکنولژي غرب توسعه اقتصادي را در مقايسه با خود اتکايي و خود کفايي سرعت بيشتري مي بخشد‌.

بازتاب اقتصادي توافق ايران و غرب و آثار آن بر رفاه اقتصادي، مردم حمايت بيشتري از سياست‌هاي خارجي دولت خواهند داشت و سطح مشروعيت سياسي و اقتصادي دولت ارتقاء خواهد يافت‌. تجربه اقتصادي توافق جامع ايران و غرب گفتمان سنت گرايي را در راستاي کسب مشروعيت بيشتر به تدريج به گفتمان متجددين در جهت استفاده از ظرفيت‌هاي اقتصادي جهان شمال و کشورهاي غربي توسعه يافته سوق داده و باعث خواهد شد فاصله پارادايم‌هاي فکري سنت گرا و متجددين در جهت تعامل با غرب کاهش يابد‌. در حقيقت نخبگان سنت گرا با نظاره تاثيرات مثبت اقتصادي توافق جامع ايران و غرب بر اقتصاد مردم و نتايج آن بر افزايش مشروعيت نخبگان سياسي متجدد و نوگرا سعي در بازبيني راهبردهاي خود با غرب کرده و در جهت افزايش سطح حمايت مردمي و افزايش مشروعيت الگوي سياست خارجي خود، تعامل با کشورهاي توسعه يافته غرب را اختيار خواهند کرد.

* کارشناس ارشد علوم سياسي و روابط بين‌الملل