نسخه شماره 3265 - 1392/05/23 -

نگاهي به زندگي حرفه‌اي علي حاتمي؛ به مناسبت سالروز تولد وي
آيين چراغ، خاموشي نيست

دبير فرهنگي روزنامه «مردم‌سالاري» در گفت‌وگو با تسنيم:
بايد نگاهي بر وزارت ارشاد حاکم باشد که درد هنرمندان و اصحاب رسانه را بشناسد


دريچه خبر


خبر


 نگاهي به زندگي حرفه‌اي علي حاتمي؛ به مناسبت سالروز تولد وي
 آيين چراغ، خاموشي نيست 
نويسنده : صبا رادمان

 درباره علي حاتمي در همه سال‌هايي که از مرگ او مي‌گذرد، حرف‌هاي بسياري گفته شد‌ه و بسيار نوشته شده است‌. اگرچه تا زماني که بود نه تنها قدرش را ندانستيم بلکه ضربه‌هاي مهلکي بر او و سينمايش وارد کرديم و به قول امين تارخ، آن چنان او را خُرد و تحقير کرديم که نتواند سر بلند کند اگرچه او تا آخرين لحظه نيز از تلاش براي فرهنگ و هنرو سينماي کشور دست برنداشت و دست آخر نيز در زمان ساخت يکي از مهمترين دغدغه‌هاي زندگيش ساخت فيلمي در باره تختي‌، جهان خاکي را وداع گفت و به جهان بالا رفت . علي حاتمي 23 مرداد 1323، کارگردان و فيلمنامه‌نويس‌، مشهور به شاعر سينماي ايران در جايي متولد شد شبيه همان جايي که رضا خوشنويس در هزاردستان به ‏مفتش آدرس مي‌دهد؛ خيابان شاهپور، خيابان مختاري، کوچه ارديبهشت.‏ او دانش‌آموخته از دانشکده هنرهاي دراماتيک بود .

اولين اثر سينمايي حاتمي در سال 1348 با عنوان حسن کچل ساخته شد و آخرين فيلم نيمه‌تمامش با نام جهان پهلوان تختي که يکي از بزرگ‌ترين پروژه‌هاي سينمايي او بعد از مجموعه هزاردستان بود، به علت مرگ ناشي از بيماري سرطان نافرجام ماند. پس از مرگش نيز دو فيلم مبتني بر هزاردستان با تدوين واروژ کريم‌مسيحي (به نام‌هاي کميته مجازات و طهران، روزگار نو) ساخته شد. علي حاتمي در طول حدود 50 سال زندگيش بيش از پانزده فيلم بلند سينمايي و مجموعه تلويزيوني ساخت.‏

نگاهي به ديالوگ‌هاي ماندگار آثار او

علي حاتمي همواره در آثار سينمايي خود پيوندي ناگسستني بااصطلاحات و گويش‌هاي کوچه بازار داشت، به طوريکه کاربرد اين ديالوگ‌ها به عنوان امضاي وي در تقريبا تمامي آثار سينماييش حضور داشته و سينماي حاتمي را يک سينماي منحصر به فرد ساخته‌است. برخي ازاين ديالوگ‌هاي ماندگار عبارتند‌‌‌از:

فيلم «مادر» «تلخي با قند شيرين نميشه، شب‌رو بايد بي‌چراغ روشن کرد» ، هزار دستان: «آزردمت انگشتک؟ دوست داري آتش از اسلحه بچکاني يا مرکب از قلم نئين؟ خون مي‌طلبي يا جوهر؟ انگشت کي در اين ميان باشه گران قدرتري، خوشنويس يا تفنگچي؟» و« ابراهيم و اسماعيل، هر دو در يك تن بودند، با من، پس گفتم، ابراهيم، اسماعيلت را قربان كن، كه وقت، وقت قربان كردن است. قرباني كردم در اين قربانگاه، و جوهر اين دفتر، خون اسماعيل است، پسري كه نداريم، دريغ كه گوسفندي از غيب نرسيد براي ذبح، قلم ني، از نيستان مي‌رسيد ني در كفم روان، ني خود، نفير داشت، نفس از من بود، نه نغمه، من مي‌دميدم چون دم زدن دم به دم».

حاشيه‌هاي ساخت آخرين اثر

آخرين فيلم نيمه‌تمامش با نام جهان پهلوان تختي که يکي از بزرگ‌ترين پروژه‌هاي سينمايي او بعد از مجموعه هزاردستان بود که گفته مي‌شد پس از او نيز بسياري تلاش براي ساخت آن کرده بودند اما اجل مهلت نداد. احمد بخشي، دستيار اودراين باره تعريف مي‌کند‌: ‌تقوايي گفت به علي بگو سمت تختي نرود.براي ايفاي نقش غلامرضا تختي خيلي‌ها تست دادند. يکي از اين اشخاص فرامرز قريبيان بود. حاتمي يک عکس از پورياي ولي با خود داشت که بعد از تست گريم و عکاسي از چهره بازيگر مورد نظر، عکس پورياي ولي را با آن مطابقت مي‌داد. در واقع يک چيزي در ذهنش بود که دوست داشت به آن برسد.قريبيان دو سه بار تست داد، اما نشد. خيلي‌ها به حاتمي گفتند که سمت تختي نرود. بسياري قبل از او قصد اين کار را داشتند، اما هر کدام به نحوي از کار باز مانده بودند. همان روزها ناصر تقوايي من را ديد و گفت به علي بگو اين کار را نکند. نهايتاً هم ديديم که نتوانست آن را به سرانجام برساند. بعد از حاتمي تعداد زيادي کانديداي ساخت اين فيلم بودند. من تقوايي را پيشنهاد دادم. آمد صحبت کرد و آن بيست دقيقه‌اي را هم که علي گرفته بود ديد. بعد از يک هفته آمد و گفت در صحنه‌اي از فيلم راديو در قهوه‌خانه اعلام مي‌کند که در بوئين‌زهرا زلزله آمده است و من اگر قرار باشد اين فيلم را بسازم بايد واقعه زلزله را به طور کامل فيلمبرداري کنم؛ اينجا بود که فهميديم تقوايي قصد ساخت «تختي» را ندارد.

ممنوع‌الکار شدن علي حاتمي

احمد بخشي، دستيار اودراين باره نيز تعريف مي‌کند: درطول سالها تلاش براي فرهنگ کشور نه تنها يک بار از اوتقدير وتشکر نشد و جايزه اي به ا و اهدا نشد بلکه پس از پايان ساخت «جعفرخان از فرنگ برگشته» وزارت ارشاد 20 دقيقه از فيلم را درآورد و به علي حاتمي گفتند اين 20 دقيقه را دوباره بگير، اما او زير بار نرفت.داستان از اين قرار بود که از ارشاد علي را احضار کرده و برگه دستورالعمل حذف 20 دقيقه از فيلم و فيلمبرداري مجدد را دستش مي‌دهند. علي هم برگه را پاره مي‌کند و از ارشاد خارج مي‌شود. فرداي آن روز يدالله صمدي از ارشاد به من زنگ زد و گفت روي ديوار يک برگه زده‌اند که رويش نوشته علي حاتمي به دلايل فلان و فلان تا اطلاع ثانوي ممنوع‌الکار است.

سرانجام

سرانجام علي حاتمي در تاريخ پانزدهم آذرماه هفتادوپنج به علت بيماري سرطان درحالي که هنوز پروژه‌هاي بسياري براي کار داشت‌، درگذشت. پيکر وي در قطعه هنرمندان بهشت زهرا در قطعه88 به خاک سپرده شد. بر روي سنگ مزار وي که در طرفينش رقيه چهره آزاد( ملقب به مادر سينماي ايران و ايفاگر نقش مادر در فيلم «مادر») و رسام عرب‌زاده(طراح ممتاز فرش‌هاي ايراني) دفن شده‌اند يکي از ماندگارترين ديالوگ‌هاي فيلم «حاجي واشنگتن» نقش بسته: «آيين چراغ خاموشي نيست».


 دبير فرهنگي روزنامه «مردم‌سالاري» در گفت‌وگو با تسنيم:
 بايد نگاهي بر وزارت ارشاد حاکم باشد که درد هنرمندان و اصحاب رسانه را بشناسد 

 دبير فرهنگي روزنامه «مردم‌سالاري» گفت: ما در حوزه وزارت ارشاد نيازمند نگاهي هستيم که پيش از هر چيز درد هنرمندان و روزنامه‌نگاران را بشناسد و ضرورت تشکيل اصناف در تمام عرصه‌هاي فرهنگي و هنري را درک کند.

صبا رادمان، دبير فرهنگي روزنامه «مردم‌سالاري» در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگي خبرگزاري تسنيم درباره مشکلات موجود در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و مطالبات خود از وزير ارشاد جديد گفت: اگر مروري بر اتفاقات هشت سال گذشته داشته باشيم، به دليل ناکارآمدي وزارت ارشاد، چند اتفاق بد و مهم رخ داد: نخست تعطيلي خانه سينما بود که باعث شد هنرمندان اين عرصه دو دسته شوند و هر دسته با هم به جنجال و نزاع بپردازند که علاوه بر ماجراهاي خانه سينما، يکي از سينماگران به خودش اجازه داد که به برخي از بانوان هنرمند توهين کند، يا در برنامه هفت، يکي ديگر به عده‌اي ديگر توهين کرد و همين طور گروه‌هاي مختلف با هم به جنگ و جدل پرداختند.

وي تصريح کرد: اگرچه نگاه هنرمندان سينما از گذشته با هم متفاوت بود، اما در کنار يکديگر کار مي‌کردند و بدون شک ناکارآمدي وزارت ارشاد در حوزه سينما باعث بروز چنين اتفاقاتي شد. در حوزه تجسمي اتفاقات خارج از مرزها رخ داد و ما شاهد يک دلال‌بازي عظيم در اين عرصه هنري بوديم. در واقع ما از دو جهت ضرر کرديم، نخست اين‌که آثار هنرمنداني چون سهراب سپهري، احصايي، پرويز تناولي و ديگر استادان بزرگ که آثارشان سرمايه ملي هستند به راحتي هرچه تمام‌تر فروخته شدند و دوم اينکه هنرمندان ما هيچ پولي دريافت نکردند، بلکه هر روز فقيرتر و در مقابل يک عده دلال هر روز بزرگ‌تر و پولدارتر شدند و در نتيجه هنرهاي تجسمي به شدت با مشکلات عديده‌اي از اين دست روبه‌رو شد و ضربه خورد.

دبير فرهنگي روزنامه «مردم‌سالاري» با بيان اينکه برخي روزنامه‌نگاران پس از اعتراض به اتفاقات هنرهاي تجسمي به مسائل ديگري متهم شدند، اظهار داشت: مشکل ديگري که در اين حوزه رخ داد، مربوط به استاد پيل‌آرام بود که باعث شد اين بحث راه بيفتد که کريستي اعلام کند، آثار ايران را حذف مي‌کند. در بخش تئاتر هم بايد مشخص شود که قرار است چه نمايش‌هايي مجوز بگيرند و روي صحنه بروند يا اينکه بخش خصوصي ما به کجا رسيد، اگر قرار است دولت بودجه‌اي ندهد، پس دخالت در اجراي شهرستان و حتي تهران اين آثار چه معنايي مي‌تواند داشته باشد؟

رادمان در پايان افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در حوزه خودش بايد حرف اول را بزند، يعني اگر اين وزارتخانه در حوزه موسيقي مجوزي صادر کرد، هيچ‌کس نتواند به هر شکلي و به راحتي در آن دخالت کند. ما در حوزه وزارت ارشاد نيازمند نگاهي هستيم که پيش از هر چيز درد هنرمندان و روزنامه‌نگاران را بشناسد و متوجه باشد که نيازمند تشکيل اصناف در تمام عرصه‌هاي فرهنگي و هنري هستيم و افرادي را در بخش‌هاي مختلف اين وزارتخانه نياز داريم که با مسائل آن حوزه مانند سينما، تئاتر و... آشنا باشند و در حوزه خود متخصص باشند.


 دريچه خبر 

 پيشنهادهاي داوودنژاد به دولت يازدهم

عليرضا داوودنژاد کارگردان و نويسنده سينما در سرفصل‌هايي چون ساماندهي صنوف، جلوگيري از قاچاق فيلم‌ها و نمايش بدون اجازه، رايانه‌اي شدن گيشه سينماها، تعامل بدنه مديريت سينمايي ارشاد با ديگر نهادها و... پيشنهادهاي خود را به وزير فرهنگ دولت يازدهم ارائه داد.عليرضا داوودنژاد کارگردان سينما درباره اولويت‌هاي سينمايي پس از تعيين وزير ارشاد و مدير سازمان سينمايي در دولت يازدهم به مهر گفت: رسيدگي و ساماندهي صنوف سينمايي بايد از اولويت‌هاي نخست مديريت جديد سازمان سينمايي باشد تا در سايه اين ساماندهي منافع به‌حق اکثريت اعضاي صنوف، تامين شود.

صنوف سينمايي ساماندهي شوند

وي در ادامه افزود: در همين راستا بايد ساماندهي صنفي در اولويت اول فعاليت مدير سينمايي در بدو ورود قرار گيرد. در واقع بايد ساماندهي صنوف به شکلي صورت گيرد به شکلي که شوراهاي مرکزي اصناف، منافع اکثريت اعضا را نمايندگي کنند. کارگردان فيلم سينمايي «کلاس هنرپيشگي» در ادامه با اشاره به حرفه‌اي بودن جامعه اصناف سينمايي گفت: مديريت جامعه اصناف سينمايي بايد حرفه‌اي باشد و آشنايي کامل به مسائل مربوط به سرمايه‌گذاري، توليد، توزيع، نمايش و مميزي داشته باشد تا بتواند به رابطه مجموعه سينما با نهادهاي جانبي چون تلويزيون، حوزه هنري، شهرداري و ارشاد سر و سامان دهند.

واکنش بازرس‌هاي پنج صنف خانه‌ سينما به برخي اظهارات

پنج صنف سينمايي خانه‌سينما به اظهارات رييس اتحاديه‌ 2 تهيه‌کنندگان واکنش نشان دادند. چندي پيش رييس اتحاديه 2 تهيه‌کنندگان مدعي شد: «پنج صنف سينمايي خانه‌سينما» از جمله منشيان صحنه، عکاسان، لابراتوار، مجريان فني صحنه و گريم به عدم برگزاري مجمع عمومي به صورت مشخص اعتراض داشتند و همين امر باعث شد تا نامه‌هاي اعتراض خود را به ما تحويل دهند.» در ادامه بازرس پنج صنف سينمايي در متني آورده‌اند: «اينکه ايشان اساساً در چه جايگاهي هستند که اعضاي صنوف گلايه‌هايشان را به ايشان عرض کنند و نامه اعتراض‌شان را خدمت ايشان تحويل دهند، خود جاي سؤال و شگفتي دارد اما اينکه ايشان چنين خبر کذبي را با نام بردن از چند صنف‌، مطرح مي‌کنند، تنها در چارچوب همان سناريوي ناکام ، سخيف و زبونانه تفرقه افکني ميان صنوف سينمايي تعريف مي‌شود. ما بازرسان پنج صنف سينمايي که رييس اتحاديه2 از آنها نام برده است، ادعاي وي را قوياً تکذيب مي‌کنيم و حق پيگيري قضايي ايشان را براي خود قائليم.


 خبر 

 رحمانيان به ايران بازگشت

محمد رحمانيان براي اجراي يک نمايش با نام «اينجا تهران است» به ايران آمد. به گزارش مهر، محمد رحمانيان قصد دارد شهريور ماه نمايشي را با نام «اينجا تهران است» که نوشته خود نيز هست، روي صحنه ببرد و به همين منظور اين روزها با عوامل کارش در حال تمرين اين اثر نمايشي است. از جمله آثار رحمانيان مي‌توان به نمايش‌هاي مصاحبه، پل، فنز و مانيفست چو اشاره کرد. رحمانيان از جمله نويسندگان و کارگردان تئاتري است که مديوم تلويزيون را با تئاتر آشتي داد. وي اين اواخر نمايش «آرش ساد» که به گفته خودش تلفيقي از برخواني «آرش» بهرام بيضايي و «ماراساد» پتر وايس است، در کانادا روي صحنه برد که با استقبال هم رو به رو شد. رحمانيان پيش از سفرش قصد داشت، نمايش «روز حسين» را اجرا کند اما شرايط اجراي اين نمايش فراهم نشد. اين متن يکي از نوشته‌هاي محبوب رحمانيان است که وي هنوز موفق به اجراي آن نشده است. اين کارگردان چند سال پيش نمايشنامه «آسيد کاظم» را مقابل زنده ياد محمود استادمحمد در سالن اصلي تئاترشهر با حضور بازيگراني چون حسن پورشيرازي، افشين هاشمي، مهدي سلطاني و... خوانش کرد.

احتمال برگزار نشدن بخش بين‌المللي جشنواره آئيني سنتي

دبير جشنواره آئيني سنتي گفت: احتمال برگزار نشدن بخش بين‌المللي جشنواره آئيني‌، سنتي وجود دارد. داود فتحعلي‌بيگي گفت: وضعيت بخش بين‌المللي اين دوره جشنواره آئيني‌، سنتي هنوز مشخص نشده است و اين احتمال وجود دارد که به خاطر محدوديت‌هاي مالي بخش بين‌الملل در اين دوره از جشنواره آئيني‌ سنتي برگزار نشود چون حمايت از گروه‌هاي داخلي براي ما در اولويت است. او درباره وضعيت بودجه اين دوره جشنواره آئيني سنتي ادامه داد: به هر حال همه جا دچار محدوديت بودجه هستند و ما هم براي برگزاري جشنواره با اين مشکل رو به رو خواهيم بود،‌ البته هنوز بودجه جشنواره به ما ابلاغ نشده است.

معلولان هنرمند به ژاپن مي‌روند

30 اثر برتر هنرمندان داراي معلوليت کشورمان به ستاد برگزاري مسابقه پاراآرت آسيايي ژاپن ارسال شد. مسابقه نقاشي و خوشنويسي پاراآرت آسيايي ژاپن در سال 2013 با عنوان «عبور هنر فراتر از مرزها و معلوليت‌ها» ويژه هنرمندان داراي معلوليت کشورهاي آسيايي برگزار مي شود. اين رويداد هنري با مشارکت 20 کشور آسيايي با هدف افزايش اعتماد به نفس و خود اتکائي افراد معلول از طريق هنر، ارتقاي درک و آگاهي عمومي مرتبط با موضوعات معلوليت و پيشبرد ارتباطات بين‌المللي ميان کشورهاي آسيائي در حال برگزاري است که طي آن 80 اثر از هنرمندان داراي معلوليت آسيايي در نمايشگاهي به همين منظور در شهر توکيو انتخاب خواهند شد.