نسخه شماره 3265 - 1392/05/23 -


سوريه رو به کدام سو؟


 سوريه رو به کدام سو؟ 
نويسنده : ارسلان عبدالله پور

 وقتي که محمد بو عزيزي در دسامبر2010 در تونس دست به خود سوزي زد نه خود او و نه هيچکس ديگري را نمي‌توان يافت که پيش‌بيني کند اين خود سوزي به ديکتاتورسوزي بينجامد ولي اين عمل اعتراضي نه تنها اين حکومت‌ها را سوزاند بلکه پايه‌هاي حکومت‌هاي ديگر را نيز لرزاند و ترس را بر پيکر بسياري از حکومت‌هاي ديگر افکند و جنبشي را در منطقه به راه انداخت که به جنبش بهار عربي موسوم شد. نسيمي که با شروع بهارعربي وزيدن گرفت مي‌خواست دنياي عرب را بپيمايد و به ساحل برخي کشورهاي ديگر نزديک شود ولي اين نسيم و جنبش به اصطلاح بهار عربي چندان دوام نياورد و اندک‌اندک آرام گرفت که سرانجام به خزان و شايد هم به زمستان عربي بينجامد. جاييکه در مصر شاهد اختلافات داخلي بسيار هزينه‌بر هستيم و در سوريه نيز که هر روز نظاره‌گر کشتار زياد مردميم که به گفته خيلي از کارشناسان و حتي حاکمان سوريه جنگ تمام عيار داخلي را شاهديم. البته به نظر برخي نيز اين جنگ، جنگ داخلي نيست بلکه جنگ بر سر منافع فيمابين قدرت‌هاي غرب و شرق است.

سوريه‌اي که در طول چند دهه اخير شاهد ثبات و آرامش نسبي بود در دو سال و نيم گذشته با اعتراضات مسالمت‌آميز مردمي روبرو شد معترضين با اعتراضات مسالمت‌آميز خواستار تغييراتي در سياست‌ها وبرنامه‌هاي موجود شدند و در اين راستا و پس از چندين ماه اصلاحاتي از طرف دولت بشار اسد نيز انجام گرفت ليکن اصلاحات در حدي نبود که مردم را راضي نگه دارد اصلاحاتي که مردم آن را دير هنگام مي‌پنداشتند.

پس از کش و قوسهاي فراوان و غفلت جامعه جهاني اين اعتراضات به خشونت انجاميد به طوري‌که هم اکنون قريب به يکصد هزار نفر از مردم سوريه در اين جنگ کشته شده و هزاران نفر نيز بي‌خانمان و آواره در پي سرپناه و آرامشي در تکاپو هستند. در اين اثنا آنچه که جاي بحث دارد واکنش کشورهاي غربي و شرقي در رابطه با اين کشتارهاست. حالا چه زماني وجدانشان از خواب سنگين بيدار خواهد شد و راه چاره‌اي را براي مردم بيگناه البته به کمک خود مردم سوريه پيدا خواهند کرد خدا مي‌داند.

در حاليکه سوريه درگير جنگ و درگيري بود بشار اسد اصلاحاتي را در حين اعتراضات انجام داد با اين اصلاحات کردهاي سوريه که سال‌ها از حداقل حقوق شهروندي محروم بودند به برخي از حقوق پايمال شده خود دست يافتند و با شروع درگيري‌هاي نظامي، ارتش سوريه از مناطق کردنشين بدون درگيري و خونريزي عقب‌نشيني کرد و از آن زمان تاکنون کنترل آن عملاً به دست خود کردها افتاد. کردها نيز منطقه تقريباً آرامي را براي خود ترتيب دادند.

مشکلات آنچناني گريبانگير مردم آنجا نشد تا همين اواخر که از غفلت کشورهاي غربي و شرقي که برسر منافع خود در حال مناقشه‌اند و به دنبال تقسيم غنايم در کشورهاي درگير جنگ هستند جبهه‌النصره‌– شاخه القاعده در سوريه- از خلاء قدرت استفاده يا به عبارتي ديگر سوء استفاده کرده و اين آرامش و امنيت را از آن منطقه سلب کرد. القاعده و گروه‌هاي سلفي که از سازمان يافته‌ترين و مجهزترين گروه‌هاي مسلح در حال فعاليت هستند از اين فرصت استفاده کرده، جنگ و اعتراضات داخلي را به بيراهه برده و به جنگي مذهبي بين شيعه و سني تبديل کردند؛ چيزي که منافع هيچکدام از پيروان اين دو مذهب را تأمين نخواهد کرد و فقط اختلافات عقيدتي في‌ما بين را عميق‌تر خواهد نمود.

در اين ميان سياست دوگانه ترکيه نيز داراي اهميت است. ترکيه که از شروع اعتراضات در سوريه از مخالفان دولت سوريه حمايت مادي‌و‌معنوي مي‌کرد پس از آنکه کردها اعلام کردند درصدد ايجاد منطقه‌اي خودمختار هستند به شدت به مخالفت برخاست و آن را تهديدي عليه خود قلمداد کرد اين درست شبيه سياستي است که از سال 1991 تا چند سال قبل بر عليه کردهاي عراق در پيش گرفت و حکومت اقليم کردستان عراق را تهديدي عليه خود مي‌دانست ولي پس از مدتي متوجه شد که نه تنها آن حکومت خودمختار تهديد عليه همسايگان نيست بلکه تبديل به فرصتي براي ترکيه شد تا منافع اقتصادي زيادي را در آن منطقه بتواند کسب کند شاهد اين ادعا وجود بسياري از شرکت‌ها و محصولات ترکيه است که در آن منطقه به فروش، ترانزيت و يا مصرف مي‌رسد.

مخالفت ترکيه با کردهاي سوريه عکس حمايت‌هايي است که از مخالفان دولت سوريه مي‌کند. اين سياست دوگانه به قيمت ريختن خون صدها نفر از مردم آن منطقه تمام شده است که ما هر از چندگاهي شاهد جنايت‌هاي هولناک و ضد بشري از گروههاي سلفي هستيم.

چندماه پيش اهانت به پيکر جان يافته‌اي و هفته گذشته نيز آتش زدن زنده چند نفر و هم اکنون کشتار دسته جمعي چند صد نفر از کردها را از رسانه‌ها ديديم که اين نوع از اقدامات را مي‌توان يک نوع ژنوسايد قلمداد کرد اين جنايت از جانب جامعه جهاني با محکوميت روبرو نشد تنها واکنش از طرف وزير امورخارجه روسيه و رييس اقليم کردستان عراق انجام گرفت. در اين زمينه انگشت اتهام بيشتر به سوي دولت ترکيه دراز است که زمينه را براي حضور گروه‌هاي سلفي در سوريه فراهم کرده است.

سؤال اينجاست در حالي که مردم سوريه مظلومانه شهيد مي‌شوند حاکمان شرقي و غربي که از طرف‌هاي درگير در اين جنگ حمايت مي‌کنند چگونه مي‌توانند سکوت اختيار کنند؟ تاريخ در مورد اين نوع حاکمان چطور قضاوت خواهد کرد؟ ادعاها و شعارهايي که به نام حمايت از حقوق بشر سر مي‌دهند کجاست؟ انگار خون مردم سوريه ارزشي برايشان نداشته و مردم سوريه در آن تعريفي که از حقوق بشر مي‌کنند، نمي‌گنجند شايد جايي‌که منافعشان اقتضا کند خون مردمانش قرمز شده و مورد حمايت قرار مي‌گيرند.

بحران در سوريه، اين بزرگترين کشور کوچک جهان، به راستي که به بحراني نه تنها داخلي بلکه منطقه‌اي و بين‌المللي تبديل شده و مي‌توان آن را به نحوي جنگ بين دولت‌هاي صاحب منافع محسوب کرد که هزينه‌هاي مادي آن را برخي کشورها و هزينه‌هاي غير‌مادي و انساني آن را مردم سوريه از شيعه و سني گرفته تا کرد و مسيحي وساير اديان و مليت‌هاي ديگر ساکن در آنجا مي‌پردازند. به فرض اينکه يکي از طرف‌هاي درگير توانست به پيروزي دست يابد آيا هيچ مي‌دانند مشکلات روحي و رواني مردم بجا مانده از جنگ با چه هزينه‌هايي قابل جبران است؟ اقتصاد سوريه که در اوج ثبات و آرامش حرفي در جهان براي گفتن نداشت چگونه خواهد توانست ويرانه‌هاي جنگ را بازسازي کند؟

شايان ذکر است در تاريخ چند دهه اخير آن کشور، کشورهاي خارجي، سوريه را به اين سو وآن سو مي‌کشاندند و اين بار نيز سوريه در همين راستا کشيده مي‌شود. مي‌ماند بگوييم که سوريه به هر سو که برود در اين شرايط تنها مردم آن کشورند که به آن دنيا مي‌روند.