نسخه شماره 2478 - 1389/07/26 -

به مناسبت روز تربيت بدني و ورزش
جاي خالي ورزش در جامعه


  به مناسبت روز تربيت بدني و ورزش
 جاي خالي ورزش در جامعه 
نويسنده : محمد جواد صابري

حدود دو هفته پيش رئيس سازمان تربيت بدني گفت: " اکنون روي ورزش ايران، تمام جهان حساب باز مي کند. " چهار ماه پيش از اين اظهار نظر هم سجادي معاون سعيد لو گفت: " امسال کشور به باشگاه بزرگ ورزشي تبديل مي شود. "شنيدن اين اظهار نظرها و اظهار نظرهايي از اين دست که در سال هاي اخير در حوزه ورزش به وفور انجام مي شود شايد براي کساني که توجه چنداني به ورزش قهرماني و همگاني کشور ندارند باور پذير باشد اما، براي کساني که اخبار حوزه ورزش را پيگيري مي کنند عجيب و غريب به نظر مي رسد. اکثر ايرانيان ناکامي هاي تيم هاي ملي در رشته هاي مختلف را به ياد مي آورند و از طرف ديگر، امکانات و تسهيلات ورزشي موجود براي استفاده شهروندان را با اظهار نظر هاي فوق مي سنجند.
26 مهر ماه روز تربيت بدني و ورزش است  و از آنجا که امسال اين روز مصادف با روزهاي پر کار ورزشکاراني که خود را براي مسابقات آسيايي گوانگجو آماده مي کنند شده است، زمان خوبي براي ارزيابي ورزش قهرماني و همگاني کشور است. از آنجا که عملکرد ضعيف برخي متوليان امر ورزش در سال هاي اخير اين مطالبه را به وجود آورده است که بايد در اين مورد تحقيق و تفحص کرد، اين ارزيابي از اهميت بيشتري برخوردار است. در واقع، ناکامي هاي پي در پي تيم هاي اعزامي ايران به مسابقات مختلف در سال هاي اخير، نه تنها خشم نمايندگان مجلس و کارشناسان را بر انگيخته است بلکه، مردم نيز نسبت به اين موضوع اعتراض دارند. آنها مي خواهند دليل کسب تنها يک مدال طلا در المپيک، محروميت تيم وزنه برداري از شرکت در مسابقات جهاني، ناکامي تيم ملي فوتبال در راهيابي به جام جهاني و به طور کلي نزول ايران در رده بندي جهاني در بسياري از رشته هاي ورزشي را بدانند.از طرف ديگر آنها به دنبال يافتن پاسخ اين پرسش هستند که چرا سرانه ورزشي هر ايراني نه تنها به استاندارد جهاني نرسيده است که مسوولان در تحقق برنامه چهارم در اين زمينه يعني رساندن سرانه ورزشي هر ايراني به يک متر مربع تا پايان برنامه چهارم توسعه نيز ناموفق بوده اند.

ناکامي هاي ورزشي

ناکامي پشت ناکامي; اين بهترين تعبيري است که مي توان براي ورزش قهرماني ايران در سال هاي اخير به کار برد. همين ناکامي ها بود که باعث شد حاشيه ها پر رنگ شوند و کار به جايي برسد که نمايندگان مجلس، کارشناسان و مردم دلايل ناکامي ها را در سو» مديريت متوليان امر ورزش جست و جو کنند. علي آبادي رئيس سازمان تربيت بدني در دولت نهم از آن جمله مديراني بود که بيشترين انتقادات به او وارد شد; چنانکه هنوز هم که هنوز است و با وجود اينکه او سمت خود را به علي سعيدلو واگذار کرده است، اين انتقادات ادامه دارد و با تحقيق و تحفص مجلس از سازمان تربيت بدني در زمان تصدي گري او وارد فاز تازه اي شده است. مجلس زمستان سال گذشته تصميم گرفت که به دنبال ناکامي هاي به وجود آمده در حوزه ورزش، سو» مديريت، مباحث مالي و... تحقيق و تفحص از سازمان تربيت بدني را کليد بزند. شهريور ماه امسال رئيس کميته تحقيق و تفحص مجلس از سازمان تربيت بدني با تاکيد بر اينکه در بررسي هاي صورت گرفته تخلف مالي برخي مديران ورزشي مسجل شده است، گفت: با انتشار گزارش اين کميته بسياري از تخلفات و سو» استفاده کنندگان از امکانات ورزشي رسوا خواهند شد.
سيد جلال يحيي زاده ادامه داد: هرچند در ماه هاي اخيرهمکاري خوبي از سوي سازمان تربيت بدني و برخي فدراسيون هاي ورزشي با کارشناسان کميته تحقيق و تفحص انجام نشد و حتي در برخي مواقع با کارشکني بخش هاي اداري و اجرايي سازمان تربيت بدني رو به رو بوديم ولي اعتقاد دارم با انتشار گزارش نهايي کميته تحقيق دست بسياري از مسوولاني که در حيطه سازمان تربيت بدني و ورزش کشور دچار تخلفات هنگفت شده اند رو خواهد شد.
به گفته او زد و بندهاي مالي، مسائل اخلاقي، ناهنجاري ها و سو» مديريت برخي مديران ورزشي از جمله اين تخلفات است که براي ما اثبات شده است که درصدد تکميل و نهايي کردن آنها هستيم تا در قالب گزارش کميته تحقيق در اختيار رسانه ها و افکار عمومي قرار گيرد.
اين نماينده مجلس شوراي اسلامي يادآور شد: در ورزش هيچ تخلفي پنهان نمي ماند و ماهيت ورزش به گونه اي است که دير يا زود دست متخلفان و سو» استفاده کنندگان از اموال عمومي و کساني که از موقعيت خود براي منافع شخصي استفاده کرده اند رو خواهد شد.
او تصريح کرد: اخيرا کارشناسان کميته تحقيق اطلاعات خوبي نسبت به مفاسد مالي برخي مديران ورزش و برخي تيم هاي فوتبال جمع آوري کرده ند که آنها را به زودي منتشر خواهيم کرد تا برخوردهاي قضايي متناسبي با متخلفان صورت بگيرد.
يحيي زاده با اشاره به اينکه تخلفات صورت گرفته را ازطريق مجاري قانوني و قوه قضاييه پيگيري خواهيم کرد،گفت: مجلس به عنوان يک نهاد نظارتي موظف است تا پايان، اينگونه تخلفات را پيگري کند و به مسوولان ورزشي متذکر شود که مراقب اعمال و رفتار مديريتي خود باشند;چرا که اعمال و رفتار مديران در مقابل ديدگان مردم و جامعه ورزش قرار دارد.
رئيس کميته تحقيق و تفحص مجلس از سازمان تربيت بدني  با بيان اينکه کميته تحقيق و تفحص درحال بررسي عملکرد شرکت توسعه ، تجهيز و نگهداري اماکن ورزشي است،خاطر نشان کرد: در مورد عملکرد اين شرکت و برخي هزينه هاي صورت گرفته شائبه هايي وجود دارد که به طور دقيق در حال بررسي آنها هستيم و انتظار داريم سازمان تربيت بدني همکاري بيشتري در اين زمينه با مجلس انجام دهد.
به هر حال دوران مسووليت علي آبادي در سازمان تربيت بدني که بيش از يک سال است به پايان رسيده است، دوران جنجال هايي از اين دست بوده است; جنجال هايي که اکنون برخي از نمايندگان مجلس آن را سياسي کاري ارزيابي کرده و دليل ناکامي هاي ورزشي در اين دوره را در سياسي کاري متوليان امر ورزش جست وجو مي کنند. خرداد ماه امسال نماينده مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي ضعف رئيس پيشين سازمان تربيت بدني را دليل صعود نکردن تيم ملي فوتبال ايران به جام جهاني 2010 عنوان کرد.
علي مطهري با بيان اينکه معتقدم در ورزش ايران افراد دلسوز کنار مانده اند گفت: دخالت هاي سياسي در ورزش ايران مشکل ساز است، رئيس فدراسيون فوتبال بايد آدم مستقلي باشد که بر اساس نظرهاي فني و کارشناسي تصميم گيري کند و محکم پاي آن بايستد و حتا اگر رئيس جمهور هم به او دستور داد فلان کس سرمربي تيم ملي شود، زير بار نرود و اين روش درستي نيست که از بالا دستور بدهند اين فرد سرمربي باشد يا نباشد. به نظرم حداکثر موضوع اين است که من به عنوان رئيس فدراسيون فوتبال زير بار نمي روم و استعفا مي دهم.
رئيس جديد سازمان تربيت بدني خواسته است تا از اين جنجال ها برکنار بماند. علي سعيدلو سعي مي کند تعامل بهتري  با رسانه ها داشته باشد و در پيش بيني هايي که انجام مي دهد کمي محتاطانه تر عمل مي کند. با اين وجود، برخي از اظهار نظرهاي او  در دوران مسووليتش جنجال هايي را به دنبال داشته است; به ويژه اينکه او مجبور است هنوز مدت زمان زيادي از تصدي گري اش بر سازمان تربيت بدني نگذشته در مسابقات آسيايي گوانگ جو شرکت کند و بسياري از کارشناسان اين مسابقات را محکي خوب براي ارزيابي عملکرد اين مسوول دولتي مي دانند.

رقابت هاي آسيايي در راه است

مسابقات آسيايي چين به زودي آغاز مي شود. در ماه هاي سپري شده از امسال اخبار مربوط به اين مسابقات، چگونگي آماده سازي تيم هاي اعزامي و اظهار نظرهايي در اين زمينه، مورد توجه قرار گرفته است.
بيش از هر چيز بحث اختلافات ميان سازمان تربيت بدني و کميته ملي المپيک حاشيه ساز شده است. اين اختلافات شايد بيشتر از همه در تخصيص بودجه نمود پيدا کرد. هر چند اکنون بخش قابل توجهي از بودجه به کميته ملي المپيک تخصيص داده شده است اما، مدت ها مسوولان اين کميته به دليل عدم تخصيص بودجه انتقاد مي کردند و هشدار مي دادند که اين کميته به دليل پيش رو بودن بازي هاي آسيايي شرايط ويژه اي دارد و تاخير در تخصيص بودجه در تيم هايي که قرار است به اين مسابقات اعزام شوند تاثير نامطلوبي مي گذارد.
در مورد مسابقات آسيايي گوانگ جو يک اظهار نظر حاشيه ساز ديگر نيز وجود داشت و هنوز هم که هنوز است رسانه ها علاقه مند به پرداختن به اين مساله هستند. ماجرا از اين قرار بود که علي آبادي رئيس پيشين سازمان تربيت بدني که با انتقادات فراواني رو به رو بود از بستر سازي در زمينه ورزش خبر داد و وعده داد که ايران در مسابقات آسيايي چين رتبه چهارم را کسب خواهد کرد. در دوره قبل مسابقات در دوحه ايران با کسب 11 مدال طلا مقام ششم آسيا را به دست آورد. وعده علي آبادي به اين صورت عملي مي شود که ايران حتي اگر نخواهد تعداد مدال هاي خود در دوره قبلي را بيشتر کند بايد هفت يا هشت مدال نقره يا برنز را به مدال طلا تبديل کند. مسوولان سازمان تربيت بدني مدام با اين پرسش رو به رو مي شوند که آيا چنين اتفاقي خواهد افتاد و به مرور زمان از اين وعده عقب نشيني مي کنند و کسب مقام پنجم، ششم و حتي پايين تر را وعده مي دهند. آنها اظهارات علي آبادي را غير کارشناسي مي دانند و اميدوارند رتبه دوره قبل ايران در اين دوره نيز حفظ شود.
به جز اين،رئيس سازمان تربيت بدني سعي کرده است عملکرد سازمان متبوعش را در بيش از يک سال مسووليت خود خوب ارزيابي کند. او زماني گفته است که به خود نمره 20 مي دهم و زماني ديگر ادعا کرده است که در مدت 51 هفته فعاليت دولت دهم، در هر هفته يک مورد قهرماني آسيايي و جهاني براي کشور به دست آمد که 16 مورد اين 51 مورد براي اولين بار براي کشور رخ داده است.
اين اظهار نظرها گاهي با واکنش هاي تند مديران سابق ورزش مواجه شده است. واعظ آشتياني قائم مقام پيشين سازمان تربيت بدني و مدير سابق باشگاه استقلال در مورد نمره 20 مي گويد : لابد سعيدلو از 100 به خود 20 داده است. همچنين معاون فني پيشين سازمان تربيت بدني در مورد 51 مدال در 51 هفته مي گويد: به اعتقاد من ابتدا بايد تعريفي درستي از عنوان قهرماني داشته باشيم و سپس به ارائه چنين آماري بپردازيم.
سعيد فائقي خاطر نشان مي کند: اساسا عملکرد هر مجموعه اي با برنامه ها و هدفگذاري هاي آن سنجيده مي شود ولي ظرف يکسال اخير برنامه جامع و مدوني ازسوي سازمان تربيت بدني ارائه نشده است و به همين دليل براي بررسي عملکرد سازمان بايد به همان برنامه چهارم توسعه که اجراي آن براي يک سال ديگر از سوي دستگاه هاي دولتي تمديد شده، بسنده کنيم.
به گفته او متاسفانه بسياري از اهداف ورزشي برنامه چهارم ظرف سال هاي گذشته محقق نشده است و درحال حاضر نيز اراده و اثري نيز براي دستيابي به اين اهداف از سوي سازمان تربيت بدني ديده نمي شود.
معاون فني پيشين سازمان تربيت بدني ازعدم دستيابي به سرانه فضاي ورزشي تا يک متر مربع، محقق نشدن باشگاه هاي ورزش دانشجويي و دانش آموزي، اختصاص نيافتن زمين هاي با کاربري ورزشي، عدم توفيق درخصوصي سازي 50 درصد از ورزش قهرماني به عنوان اهداف معطل مانده برنامه چهارم توسعه در بخش ورزش ياد مي کند.
او سهم يک درصدي از اعتبارات سازمان ها و دستگاه هاي دولتي را از ديگر اقدامات عملي نشده سازمان تربيت بدني مي داند و مي گويد: در صورت اجراي اين قانون رقمي معادل دو هزار و 700 ميليارد تومان به ورزش کشور تزريق مي شد که با جذب چنين اعتباري، ورزش کشور دچار تحول اساسي مي شد در حالي که، در حال حاضر کمتر از 100 ميليارد تومان از اين طريق جذب ورزش کشور شده است.
فائقي ادامه مي دهد: در برنامه چهارم توسعه دولت مکلف شده بود مسووليت هاي تخصصي و حرفه اي را به افراد واجد شرايط و صلاحيت واگذار کند ولي شاهد بوديم که بخش عمده اي از مديريت فدراسيون ها به عنوان بالاترين بخش فني به افراد غير متخصص واگذار شده و اغلب انتصاب ها غير ورزشي بوده است.
او از دست دادن پست هاي بين المللي، برگزار نشدن بازي هاي کشورهاي اسلامي و دوپينگ وزنه برداران کشورمان را از جمله اتفاقاتي عنوان مي کند که باعث خدشه دار شدن اعتبار بين المللي ورزش کشور شده است.
به گفته معاون فني پيشين سازمان تربيت بدني، ورزش ما در چند سال اخير در رشته هاي رکوردي، صاحب رنکينگ و رده بندي قهرماني جهان جايگاه گذشته خود را از دست داده و در ورزش هايي نظير کشتي، وزنه برداري و فوتبال نزول داشته ايم و اين امر براي مردم کاملا ملموس است بنابراين  نمي توانيم از موفقيت در تورنمنت ها را به عنوان توفيقات ورزش ياد کنيم.
او بازي هاي آسيايي گوانگ جو را محک خوبي براي ارزيابي مديريت سعيدلو در ورزش کشور عنوان مي کند و مي گويد: به هرحال اين مسابقات نشان خواهد داد که ايشان تا چه اندازه در داشتن يک برنامه استراتژيک راهبردي در ورزش کشورموفق بوده است.

ورزش همگاني در انتظار تحقق وعده ها

به همان ميزان که وعده ها در مورد ورزش قهرماني تحقق نيافته است در زمينه ورزش همگاني نيز تا چشم اندازهاي ترسيم شده فاصله زيادي وجود دارد.همانطور که اشاره شد مسوولان دولتي نتوانسته اند سرانه فضاي ورزشي يک متر براي هر فرد که در برنامه چهارم توسعه در نظر گرفته شده است را مهيا کنند. برخي اظهار نظر ها حاکي از آن است که سرانه ورزشي هر ايراني 32 سانتيمتر است اما، رئيس سازمان تربيت بدني آن را بيش از 60 سانتيمتر مي داند و مي گويد با اتمام طرح هاي در دست اجرا اين سرانه به يک متر نزديک مي شود. از اين اختلاف آماري که بگذريم هنوز يک متر سرانه ورزشي براي هر ايراني وجود ندارد و اين در حالي است که يک متر با استانداردهاي جهاني تفاوت فاحشي دارد. استاندارد جهاني تعيين شده در اين زمينه دو متر مربع است و براي کشورهاي مختلف، اين سرانه تفاوت هايي دارد. براي مثال کشور فرانسه مساحتي معادل 35 متر مربع به ازاي هر واحد مسکوني، انگلستان 10 متر مربع براي هر فرد و آمريکا 15 متر مربع براي هر فرد را پيشنهاد مي کند.
از طرف ديگر، در يک سال اخير اظهار نظرهاي فراواني از طرف مسوولان سازمان تربيت بدني مبني بر اولويت داشتن ورزش همگاني انجام شده است. آنها حتي ورزش قهرماني و کسب مدال را در حاشيه قرار مي دهند و مي گويند :هدف، توسعه ورزش همگاني است.
 سعيدلو در اين زمينه گفته است:با توجه به اهميت ورزش همگاني، دولت دهم و مسوولان ورزش در سازمان تربيت بدني نگاه ويژه اي نسبت به اين مقوله داشته اند.
خرداد ماه امسال نيز سجادي معاون سازمان تربيت بدني گفته بود: اولويت اول کشور در حوزه ورزش در سال جاري، توسعه ورزش همگاني است و سازمان تربيت بدني کشور در اين حوزه بسيار فعال خواهد بود.
اين در حالي است که بر اساس گزارشي از دفتر مطالعات فرهنگي مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي، مسوولان تربيت بدني در مورد ورزش همگاني دچار سو»برداشت هستند. دفتر مطالعات فرهنگي مرکز پژوهش ها در گزارش خود با ابراز تاسف از اينکه متوليان امر ورزش تاکنون ورزشهايي مانند دو، راهپيمايي و کوهپيمايي را از ورزش هايي که نياز به مهارت ندارند، مي دانستند، تصريح کرده است: بر اساس اين ديدگاه، برنامه هاي دولت براي عمومي کردن ورزش بلا اثر بود و اين در حالي است که روح توسعه ورزش همگاني، دسترسي آسان همه به امکانات ورزشي و توجه عمومي به تمام ورزش ها است و رشد ورزش قهرماني نيز در کنار آن معني مي يابد.
 بر اساس اين گزارش، هدف از همگاني کردن يا عمومي کردن ورزش در جامعه، "حفظ سلامت جسمي و روحي و ايجاد نشاط و شادابي و پر کردن مطلوب اوقات فراغت و نيز ايجاد زمينه تفريحات سالم براي آحاد مردم" است.
قائم مقام پيشين سازمان تربيت بدني نيز در اين مورد با بيان اينکه در سازمان تربيت بدني ورزش همگاني با پياده روي و راهپيمايي هاي مردم در شهرهاي مختلف اشتباه گرفته شده است، مي گويد: اين اتفاق ورزش همگاني نيست. تعريف ورزش همگاني اين است که سازمان تربيت بدني با ايجاد بستر لازم در بخش هاي عمراني با تکيه بر بودجه دولت، بودجه هاي مشارکتي با بخش خصوصي و يا ايجاد فضاي لازم براي فعاليت بخش خصوصي، امکانات ورزشي مورد نياز را مهيا سازد تا افراد در هر رشته اي که دوست دارند فعاليت کنند.
به گفته واعظ آشتياني در ورزش همگاني پس از فراهم شدن بستر مناسب، افراد به راحتي در رشته مورد علاقه شان به فعاليت پرداخته و از اين فعاليت استعدادها شناخته مي شود که در نهايت اين استعدادها توسط مربيان مجرب حمايت مي شود تا به سمت قهرماني و افتخار پيش بروند.
مدير عامل سابق باشگاه استقلال تهران مي گويد: دولت دهم در يک سال اول از دولت نهم تغذيه مي کند و از اين به بعد دولت دهم بايد از ظرفيت هاي سخت افزاري براي همگاني کردن ورزش استفاده کند اما، تعجب مي کنم وقتي بحث همگاني مي شود پياده روي و کوه رفتن مردم را به عنوان ورزش همگاني به رخ مي کشند.
به هر حال بررسي ها نشان مي دهد که در حالي که فوايد ورزش کردن بر هيچ کس پوشيده نيست در ايران تنها نزديک به شش درصد افراد ورزش مي کنند.

سرانه سالانه ورزش
براي هر دانش آموز 1000 تومان است

حوزه ورزش در يک سال اخير با يک اتفاق ديگر نيز مواجه شد و آن اظهار نظرهاي مسوولان وزارت آموزش و پرورش در مورد ورزش دانش آموزان بود که به اذعان آنها وضعيت بسيار بدي دارد. سرانه ورزش براي هر دانش آموز بر اساس يک اظهار نظر چيزي حدود 500 تومان در سال و بر اساس يک اظهار نظر ديگر 1000 تومان در سال است که اين هر دو عدد نشان دهنده کم بودن اين سرانه است. از طرف ديگر، سرانه فضاي ورزشي براي هر دانش آموز دختر 17 و هر دانش آموز پسر 26 سانتيمتر برآورد شده است که با سرانه استاندارد يعني 2/5 متر تفاوت معناداري دارد. اين در حالي است که در مورد توزيع اين سرانه ورزشي در استان هاي مختلف که بر اساس قرائن و شواهد عادلانه نيست نيز چون و چراهايي وجود دارد.
همچنين کيفيت محيط ها و امکانات ورزشي مدارس مساله اساسي ديگري است. به هر حال اکنون در بسياري از مدارس امکانات ورزشي در حد دروازه بي تور فوتبال، تور واليبال، پايه بسکتبال در حالي که حلقه آن توري به خود نديده است و چند توپ است. بسياري از دانش آموزان مجبورند در حياط مدرسه ورزش کنند و اين به ويژه براي دختران به دليل اشراف همسايگان بر حياط سخت است و آنها مجبور به دويدن و نرمش کردن با مانتو و مقنعه هستند.
با اين همه بايد مشکل کمبود معلمان ورزش يا عدم تخصص برخي از آنها را نيز اضافه کرد. وزارت آموزش و پرورش سعي کرده است با استخدام معلمان ورزش و آموزش معلماني که پيش از اين استخدام شده اند مشکل را رفع کند. حاجي بابايي وزير آموزش و پرورش تير ماه امسال گفت: ورزش مدارس در حال فنا شدن بود و بايد چند سال ديگر فاتحه ورزش در آموزش و پرورش را مي خوانديم که ورزش مدارس را از نابودي نجات داديم.
اين صحبت هاي وزير در حالي انجام شده است که ظاهرا از نظر او استخدام چند هزار معلم ورزش و بستن چند تفاهم نامه که تا اجرايي شدن فاصله طولاني دارد و همچنين ابلاغ چند بخش نامه نجات ورزش مدارس بوده است.  بايد گفت در اين زمينه فعاليت هاي بسياري بايد انجام شود که شايد يکي از مهمترين آنها اجراي ابلاغيه هيات دولت در سال 83 مبني براجبار در ساخت مکان ورزشي براي مدارس نوساز است; اتفاقي که در بسياري موارد و در شهرهايي مانند تهران که قيمت زمين گران است انجام نشده است و ما با نسل جديدي از مدارس فاقد فضاي ورزشي رو به رو هستيم. از طرف ديگر، بحث استفاده از امکانات بخش خصوصي و همچنين مکان هاي ورزشي سازمان ها و ادارات دولتي براي استفاده دانش آموزان بايد بيشتر مورد توجه قرار بگيرد. اضافه کردن ساعت هاي ورزش و جدي گرفتن آن نيز مي تواند در اين زمينه راهگشا باشد.